Nefs-i râdıyye ile Nefs-i merdıyye aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?

Nefs-i Râdıyye, "râzı olan nefs" anlamına gelir ve yedi nefs mertebesinin beşinci basamağıdır. Bu mertebede sâlik, Hakk'ın takdirine, sıkıntı veya rahatlık fark etmeksizin, kalben râzıdır. Nefs-i Râdıyye'nin iki yüzü vardır; biri Nefs-i Mutmainne'ye, diğeri ise Nefs-i Merdıyye'ye bakar¹·². Bu durum, Râdıyye'nin Merdıyye'ye geçiş kapısı olduğunu gösterir. Sâlik, bu basamakta başına gelen her hâle rıza göstermeye çalışır, büyük bir çaba (cehd) içindedir ve tevekkül hâli oldukça gelişmiştir¹·². Ahlâkı hoşgörü, tevekkül, sabır, teslimiyet ve rızadır; tezekkür, tefekkür ve Hakk'ın rızasını kazanamamaktan korkma fiilleriyle yaşar¹·².

Nefs-i Merdıyye ise, yedi nefs mertebesinin altıncı basamağıdır³. Bu mertebe, Nefs-i Râdıyye'den sonra gelir ve sâlikin "Hakk'ın kendisinden râzı olduğu" bir hâle ulaşmasını ifade eder. Nefs-i Merdıyye'nin de iki yüzü vardır; biri Râdıyye'ye, diğeri ise Sâfiyye'ye bakar⁴. Bu, Merdıyye'nin Râdıyye'den beslenerek Sâfiyye'ye doğru ilerlediğini gösterir. Sâlik bu mertebede beşerî varlığından tam olarak sıyrılamamış olsa da, bu hâlin sonuna gelmiş sayılır ve eski hâllerine dönmemeye çalışır⁴.

Bu iki mertebe arasındaki buluşma mekanizması, Fecr Sûresi'nin 27-28. ayetlerinde açıkça belirtilmiştir: "Yâ eyyetühe'n-nefsu'l-mutmainneh, irci'î ilâ rabbike râdıyeten merdıyyeh" (Ey mutmainne nefsi, Rabb'ine râzı olarak ve râzı kılınmış olarak dön). Bu ayet, Nefs-i Mutmainne'den sonra gelen Râdıyye ve Merdıyye mertebelerinin birbiriyle iç içe olduğunu ve rızânın tek taraflı olmaktan çıkıp karşılıklı bir hâl almasıyla kemâle erdiğini gösterir. Râdıyye'de sâlikin Hakk'tan râzı olması, Merdıyye'de Hakk'ın sâlikten râzı olmasıyla tamamlanır; böylece rızâ iki yönlü bir kemâl hâlini alır.