Nefs-i râdıyye ve Nefs-i merdıyye'nin ortak zemini nedir?
Nefs-i Râdıyye ve Nefs-i Merdıyye'nin ortak zemini, her ikisinin de rızâ makâmıyla ilişkili olması ve sâlikin Hak ile olan münasebetinde kemâle doğru ilerleyişini ifade etmesidir. Nefs-i Râdıyye, sâlikin Hak'tan gelen her şeye kayıtsız şartsız râzı olduğu, beşinci nefs mertebesidir¹. Nefs-i Merdıyye ise, Hak'ın sâlikten râzı olduğu, altıncı nefs mertebesidir¹. Her iki mertebe de Fecr Sûresi'nin 27-28. âyetlerinde geçen "râdıyeten merdıyyeh" ifadesiyle Kur'ânî bir dayanağa sahiptir ve bu âyet, Râdıyye-Merdıyye geçişinin asıl mesnedidir. Ortak zeminleri, rızânın tekâmülünü ve karşılıklı bir hâle dönüşmesini temsil etmeleridir.
Detaylı cevap
Nefs-i Râdıyye, tasavvufta yedi nefs mertebesinin beşincisidir ve "râzı olan nefs" anlamına gelir². Bu mertebede sâlik, Hak'ın takdîrine kalbî olarak râzıdır; sıkıntı veya rahatlık arasında bir fark gözetmez. Alâmetleri arasında şikâyet yokluğu, tercih yokluğu, süflî nefsten kurtulma, halka şefkat ve daimî zikir bulunur. Rengi sarıdır³. Zikri "Yâ HAY"dır ve idrâki, bu şuurla ileriye doğru gitmeye gayret etmektir².
Nefs-i Merdıyye ise, yedi nefs mertebesinin altıncısıdır ve "râzı kılınmış nefs" veya "razı olunmuş nefis" demektir¹. Bu mertebede Hak, sâlikten râzı olmuştur. Nefs-i Merdıyye'nin iki yüzü vardır; biri Râdıyye'ye, diğeri Sâfiyye'ye bakar⁴. Sâlik henüz beşerî varlığından tam sıyrılamamış olmakla birlikte, bu hâlin sonuna gelmiş sayılır ve eski hâllerine dönmemeye çalışır⁴. Rengi siyahtır³. Bu makamın anahtarı ve yükselticisi "KAYYUM" ismidir; mürşidinin himmeti ve irşadı da önemlidir⁴.
Her iki mertebe de Fecr Sûresi'nin 27-28. âyetlerinde geçen "yâ eyyetühe'n-nefsu'l-mutmainneh, irci'î ilâ rabbike râdıyeten merdıyyeh" (ey mutmainne nefsi, Rabb'ine râzı olarak ve râzı kılınmış olarak dön) ifadesiyle doğrudan ilişkilidir. Bu âyet, Râdıyye-Merdıyye geçişinin temel dayanağını oluşturur. Ortak zeminleri, sâlikin Hak'tan râzı olmasıyla başlayan ve Hak'ın sâlikten râzı olmasıyla kemâle eren karşılıklı rızâ hâlini temsil etmeleridir. Bu, rızânın tek yönlü bir hâlden, iki yönlü ve tam bir teslimiyet hâline dönüşümünü gösterir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kelime-i Tevhîd · s.161“Bu mertebeler ise, yukarıdan aşağı 6 - Nefsi Merdiyye 6 - Nefs-i Merdiyye 5 - Nefs-i Radiyye 4 - Nefs-i Mutmainne 3 - Nefs-i Mülhime mertebeleridir.”Oku
- 2Bakara Sûresi · s.159“Belki biraz daha uzayacak ama yeri gelmişken faydalı olur düşüncesiyle yine (İrfan mektebi) kitabımızdan (nefs-i râdiyye) bölümünü ilâve etmeyi uygun buldum. 16”Oku
- 3Bakara Sûresi · s.155“Nef-i emmânin rengi gri tonlarıdır. Nefs-i levvâme de kırmızı, nefs-i mülhime de yeşil, mutmeinne de beyaz, nefs-i râdıyye de (sarı,) nefs-i merdıyye de siyah, ”Oku
- 4İrfan Mektebi ve Hakk Yolu · s.44“Yaşantısı: Nefs-i Merdiyye nin iki yüzü vardır . Biri Râdiyye ye diğeri Sâfiyye ye bakar. Henüz daha beşeri varlığından tam sıyrılamamış olmakla birlikte bu hal”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.