Nisâ 125 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Nisâ Sûresi 125. ayetinin ("Allah, İbrahim'i dost edindi" ve "din itibariyle daha güzel kimdir, o kimseden ki, muhsin olduğu halde yüzünü Allah'a teslim etmiştir") Terzibaba'ya göre amelî yansıması, sâlikin Hak ile olan özel ilişkisini sürekli muhasebe etmesi ve nefsini Hak'ka teslim etmesidir. Bu ayet, tasavvuftaki emânet ve halîfelik kavramlarıyla doğrudan ilişkilidir. Emânet, insanın Hak ile özel ilişkisinin taşıyıcılığı ve esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyeti olarak tanımlanır. Halîfelik ise insanın Hak'tan aldığı emâneti taşıma vasfıdır.

Terzibaba'ya göre bu ayetin amelî yansıması, sâlikin her nefeste kendi iç âlemine dönerek imânını kontrol etmesidir. "Canının cüz'ü"nden murâdın, mümidd-i hayât ve müferrih-i zât olan nefes olduğu belirtilir. İnsan her nefesi alıp verirken bir fikir ve bir amel içindedir ve bu nefesin nez'inde fikrinin ve amelinin sermayesi olan imânına bakmalıdır¹. Bu, sâlikin kendi nefsini muhasebeye çekmesi, yani ahlâkî mîzân ile kendini tartması anlamına gelir.

Amelî yansımanın bir diğer mertebesi, nefsin akla bağlanarak vahdetteki kesreti şehâdet âleminde yaşanmasıdır. Yedi nefs mertebesinin sâlih amellerle sırât-ı müstakîm üzere yaşanması, kemâlâtın zuhurunu sağlar². Bu süreç, Terzibaba çizgisinde halîfeliğin ilk merhalesi olan tezkiye ile örtüşür: nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanması ve Hak'ın hilâfet emânetini izhâra mahal olması. Bu teslimiyet, kişinin "muhsin olduğu halde yüzünü Allah'a teslim etmesi" (Nisâ 4/125) ayetinin özünü oluşturur³·⁴. Böylece sâlik, Hak'ın her zaman kalbe başka bir meyil ve fikir verdiğini, her nefeste kalb üzerine bir damga koyduğunu idrâk eder ve doğru fikirlerin doğru amellere sevk ettiğini bilir⁵.