Risâlet kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Risâletin bozulması veya gizlenmesi, tasavvufî sülûkta karşılaşılan önemli tehlikelerdendir. Bu durumun ilk ve en temel sebebi niyet bozulmasıdır. Hadis-i şerifte belirtildiği üzere "Ameller niyetlere göredir" (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1). Risâlet makamında olan bir zatın veya risâletin tecellî ettiği bir hâlin niyetine riyâ, sum'a veya ucb karışırsa, o hâl bozulur ve gizlenir. Riyâ, amelin ihlâstan sapması, niyetin Hak yerine halka yönelmesidir ve ibadetin hakikatini bozan temel bir hastalıktır. Bu, Hz. Peygamber'in "şirk-i hafî" olarak uyardığı gizli bir şirktir.

İkinci sebep, şer'î edebin terk edilmesidir. Bir hâl ne kadar yüksek görünse de, şer'î ölçülere uygun olmadığı sürece istidrâca dönüşür; yani Hak'tan değil, nefsten veya cinden gelir. Risâletin tebliğ ve tebyîn gibi vazifeleri şer'î sınırlar içinde icra edilmediğinde, bu makamın mânevî gücü ve etkisi kaybolur. Nitekim İbn Arabî, şer'a muvafık olmayan keşfin hayal olduğunu belirtir. Risâletin özü olan vahiy, Allah'ın peygamberlerine bilgi indirmesiyle gerçekleşir (Vahiy), bu bilginin tebliği de şer'î edep çerçevesinde olmalıdır.

Üçüncü sebep ise gaflet ve ülfettir. Sâlik, hâlin sahibinden gafil olup hâle âşık olursa, hâl gizlenir. Bu durum, "Onlar Allah'ı unuttular, Allah da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayetiyle açıklanır. İçsel ruhanî hükümlerin üstün gelmesiyle nefsanî sıfatlar gizlenirken¹, gaflet durumunda bu süreç tersine işler. Risâletin mânevî mertebesi, tıpkı sultanın kendi sarayında gizlenmesi gibi² veya yüce Hakk'ın batın âlemlerinde fena yoluyla kulun kulluğunun gizlenmesi gibi³·⁴ bir gizlenme hâli yaşar. Bu gizlenme bazen bekâ-i tâm öncesi sâliki temkîne hazırlayan bir lütuf olsa da, genellikle niyet bozuklukları ve şer'î edebin terki gibi olumsuz durumların bir neticesidir.