Riyazat hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?
Riyazat hâline ulaşmak için sâlikin öncelikle nefs-i emmâre mertebesini aşması gerekmektedir. Riyazat, nefsi terbiye etme ve dünyevî alışkanlıklardan arındırma usulü olup, nefs-i emmârenin kötülüğü emreden ve günahlara sürükleyen hâlinden kurtulmayı hedefler¹. Bu mertebenin zulmeti aşılmadan riyazatın tam anlamıyla yaşanması mümkün değildir; zira riyazat, nefs mücadelesi ve murakabesi gerektiren bir sülûk programıdır².
Detaylı cevap
Tasavvufta riyazat, sâlikin nefsini Hak'ın sıfatlarına alıştırma ve dünyevî alışkanlıklarından arındırma yöntemlerinin tümünü kapsayan bir sülûk programıdır. Bu programın temelinde nefsi terbiye etme ve idmana çekme gayesi yatar. Riyazatın tahakkuku için aşılması gereken ilk ve en önemli mertebe nefs-i emmâredir. Nefs-i emmâre, nefsin en alt mertebesi olup, kişiyi kötülüğe ve dünyevî arzulara sürükleyen bir hâldir (Nefs-i Emmare). Bu mertebede şehvet, gazab, kibir, hırs, hased, riyâ ve tama' gibi olumsuz vasıflar hâkimdir.
Riyazat, nefs-i emmârenin bu olumsuz etkilerinden kurtulmak için bir mücâhede ve murakabe sürecidir². Hz. Ma'ruf'un bir rahibe sorduğu "Riyâzâtı ve mücâhedâtı nefsin kötü görmedi mi?" sorusu, riyazatın nefsin direncine karşı yapılan bir çaba olduğunu gösterir³. Nefs-i emmârenin zulmeti aşılmadan, yani bu mertebenin kötüleyici etkileri bertaraf edilmeden, riyazatın getireceği üst mertebelerdeki hâller tam olarak yaşanamaz. Riyazatın temel uygulamaları olan az yeme, az uyuma, az konuşma ve halktan az karışma gibi pratikler, nefs-i emmârenin dünyevî bağlarını zayıflatmayı hedefler. Bu sayede sâlik, bireysel beşerî nefsini terbiye ederek enfüsî olarak kendini tanıma ve bulma yolunda ilerler¹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri · s.26“.” Bilindiği gibi “nefs” ismi verilen “Rabb’âni letafet” in (7) mertebesi vardır. ... Ve yine “nefs” isminin “İlâh-i letafet” olarak’ta mertebeleri vardır, bunl”Oku
- 2Îmân ve İkân · s.27““Nefsimi dünyadan uzaklaştırdım. İndimde taşı ve kerpiçi altını gümüşü mü(s.a.v.)i oldu ve gündüz susuz gece uykusuz oldum. ” Gündüz susuz, gece uykusuz, oldum ”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13 · s.391“— Nefsim tebdil-i dini kerih görür. Hz. Ma'rüf: — Sen bu havârıka ne sebebiyle nâil oldun? Râhib — Riyâzat ve mücâhedât sâyesinde nâil oldum. Hz. Ma'rüf: — Riyâ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.