Rızâ kalpte mi rûhta mı sırda mı tecellî eder?

Rızâ, tasavvufta "hoşnutluk, gönül râzılığı, kabul" anlamına gelen ve sâlikin Hak'ın takdîr ettiği her şeye kalbî râzılığını ifade eden yüce bir makamdır. Bu makamın tecellî mahalli, öncelikle kalptir. Hadîs-i Kudsî'de "Beni yere göğe sığdıramadım, mü'min kulumun kalbine sığdırdım" buyrulması, kalbin ilâhî tecellîlerin merkezi olduğunu gösterir. Rızâ da ilâhî rahmetin kalbe gelen ilham, nura dönüşen zikir ve gönülde beliren huzur hâli olarak kalpte tecellî eder¹. Kalp, nefsin hâkimiyetinden sıyrılarak ilâhî rızaya göre yeniden şekillendiğinde, her an ve her tecellîde Hak ile tazelenir³. Kalbin arınması (tezkiye-i nefs) ile bütün esmânın tecellî alanı hâline gelmesi, rızânın da burada yerli yerinde tecellî etmesini sağlar².

Rızâ makamının derinleşmesiyle, tecellî rûh ve sır mertebelerine de intikal edebilir. Tasavvufî latîfeler hiyerarşisinde kalp, rûh ve sır gibi mertebeler bulunur. Câsiye Sûresi'ndeki alıntıya göre, başlangıçta rûh kalpten daha yüce bir mertebeye sahip görünse de, kalp Hakk'ın Rahmânî sıfatlarının tecellîsine arş kılındığında rûhun da üstünde bir dereceye yükselebilir¹. Rızânın en derin kademesi olan "rızâ bi'r-Rab" (Hak'ın kendisinden râzı olmak), takdîrlerin ötesinde, zâttan râzı olma hâli olup fenâya yakın bir mertebedir. Bu türden zâtî tecellîler ve vahdet hâlleri ise sırda tecellî eder. Sır, Hak ile abd arasındaki mahrem bir alan olarak en derin tecellîlerin mahalli kabul edilir. Hak'ın rızâ ismiyle tecellî etmesi, gazap sıfatını ortadan kaldırır ve rızanın olmadığı yerde gazap zuhûr eder⁴. Bu durum, rızânın ilâhî sıfatlarla olan doğrudan ilişkisini ve tecellî ettiği latîfenin önemini gösterir.