Rızâ kavramı neye işaret eder?
Rızâ, tasavvufta sâlikin Cenâb-ı Hakk'ın takdîr ettiği her şeye kalbî hoşnutluk ve kabullenme hâlidir; ne talep ne de şikâyet, sadece "olduğu gibi kabul" esasına dayanır. Bu, Beyyine Sûresi'ndeki "radıyallâhu anhum ve radû anh" (Allah onlardan râzı oldu, onlar da O'ndan râzı oldular) âyetinde ifade edilen iki yönlü bir makamdır. Rızâ, tasavvuf makamlarının zirve mertebelerinden biri olup, sabır ve şükürden sonra gelir ve fenâ hâline yakındır¹. Rızâ sıfatı, gazap sıfatını izâle eder; yani bir yerde rızâ varsa gazap olmaz, rızâ gelince gazap ateşi söner²·³.
Detaylı cevap
Rızâ, tasavvufî sülûkta "tövbe → vera' → zühd → fakr → sabr → tevekkül → rızâ → mârifet" şeklinde sıralanan makamlar arasında en yüksek hâllerden biridir. Bu makam, kulun Hak'tan râzı olması ve Hak'ın da kuldan râzı olması şeklinde iki yönlü bir tecellîye sahiptir. Kulun Hak'tan rızâsı, sâlikin amelî karşılığıdır. Rızânın dört katmanı bulunur: (1) Rızâ bi'l-vücûd, Hak'ın varlığından râzı olmak ve her şeyin O'ndan geldiğini kabul etmektir. (2) Rızâ bi'l-kazâ, Hak'ın takdîrinden râzı olmak, başına gelen her şeyi "O'ndan" kabul etmektir. (3) Rızâ bi'l-kazâ-i mukadder, sadece geçmiş takdîre değil, hiç gerçekleşmemiş hayalî takdîrlere de râzı olmayı ifade eden en derin kademedir. (4) Rızâ bi'r-Rab, takdîrlerin ötesinde, Hak'ın zâtından râzı olmak olup fenâya yakın bir hâldir. Cüneyd-i Bağdadî'ye göre tasavvufun sekiz hasletinden biri rızâdır ve İshak (a.s.) ile ilişkilendirilir⁴·⁵. Rızâ, gazap sıfatının zıddıdır; rızâ sıfatı su, gazap sıfatı ateş gibidir ve rızâ gelince gazap ateşi söner³. Gazap, rızâyı giderir; rızâ ise gazabı giderir; razı olunmuş kimseden gazap giderilir⁶. Bu durum, Hak'ın rızâ ismiyle tecellî ettiğinde gazap etmeyeceği, çünkü rızâ sıfatının gazap sıfatını ortadan kaldırdığı şeklinde açıklanır².
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1K1-119, Rızâ
- 2TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları · s.248“Ve Hak razı olduğu kimseye gazab etse bu sıfat-ı gazab, o kimse hakkındaki sıfat-ı rızâyı izâle eder. Yani daha evvel bir şey hakkında rıza gösterdi, razı oldu,”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12 · s.732“Ve fakat bir kimsenin te'dib ve cezâsı tab'-ı nefsâni ve ârızi olan öfkeden dolayı olursa bu öfkenin hükmü geçip kendisinde sıfat-ı nzâ hâsıl olmamak için acele”Oku
- 4Zekât ve İnfâk · s.52“"İnsanlann en azizi rıza ehli olan fakirdir" diyen Cüneyd-i Bağdadi r.a. 'ye göre tasavvuf sekiz haslet üzerine kurulmuştur: Sehâ; rıza, sabır, işaret, gurbet, ”Oku
- 5Haşr Sûresi · s.28“"İnsanlann en azizi rıza ehli olan fakirdir" diyen Cüneyd-i Bağdadi r.a. 'ye göre tasavvuf sekiz haslet üzerine kurulmuştur: Sehâ; rıza, sabır, işaret, gurbet, ”Oku
- 6Kelime-i Eyyûbiyye · s.91“İlahi ilim, peygamberlik sıfatıyla gazap ve rıza ile vasıflanmıştır. Ve rivayet edilmiştir ki: "Gazap, rızayı giderir; rıza ise gazabı giderir." Razı olunmuş ki”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.