Rızâ kavramının zuhûr ettiği mahaller nelerdir?

Rızâ kavramının zuhûr ettiği mahaller, tasavvufta Hakk'ın tecellîlerinin farklı veçhelerini ifade eder. Genel olarak zuhûr mahalleri dört seviyede çözümlenir: mertebî zuhûr (Hazerât-ı Hamse içinde), sülûkî zuhûr, latîfe-i hamse içindeki latîfesi ve zâhir-bâtın eksenindeki yansıması. Rızâ, bu genel çerçeve içinde özel zuhûr mahallerine sahiptir.

Öncelikle, rızâ, Hakk'ın zâtının zuhûr ettiği mahallerde irfan ehli kâmiller tarafından idrak edilir². Bu, rızânın sadece bir amel veya hâl olmaktan öte, ilâhî bir tecellînin müşâhedesiyle ilgili olduğunu gösterir. İnsân-ı kâmil, mutlak Rab'dan aldığı rablik ile tecellî eden bütün fiil ve hâllerin rızâya uygun olduğu bir zuhûr mahallidir¹. Bu durum, insân-ı kâmilin, Hakk'ın rızâsının yeryüzündeki en mükemmel tecellî mahalli olduğunu ortaya koyar.

Rızâ, aynı zamanda Hakk'ın zıt sıfatlarla nitelenmesi bağlamında da zuhûr eder. İlâhî nebevî ilimde Hakk'ın rızâ ve gazap gibi zıt sıfatlarla nitelenmesi vardır. Bu sıfatlar birbirini gidericidir; rızâ gazabı, gazap da rızâyı izâle eder³·⁴. Bu durum, rızânın tek başına bir hâl olmaktan ziyade, ilâhî sıfatların tecellî ettiği bir mahal olarak, gazap ile birlikte bir denge ve itidal içinde zuhûr ettiğini gösterir. Gazap eden, gazap ettiği kimse üzerine ondan razı olduğu halde gazap etmez; razı olan da kendisinden razı olduğu kimseden, onun üzerine gazap ettiği halde razı olmaz. Bu, Hakk'ın bir hükümle nitelenmesi, yani bir meyil olarak zuhûr etmesidir⁴.

Ayrıca, rızâ, sâlikin sülûk merhalesinde, özellikle sabır ve şükürden sonra gelen yüksek bir makam olarak zuhûr eder ve fenâya yakındır. Bu, rızânın sâlikin mânevî yolculuğunda ulaştığı bir mertebe olarak da bir zuhûr mahalli olduğunu gösterir. Rızânın katmanları olan rızâ bi'l-vücûd, rızâ bi'l-kazâ, rızâ bi'l-kazâ-i mukadder ve rızâ bi'r-Rab, kulun Hak'tan râzı olduğu farklı zuhûr mertebeleridir. Bu katmanlar, rızânın farklı derinliklerde ve farklı veçhelerde zuhûr ettiğini açıklar.