Rızâ nasıl gerçekleşir?

Rızâ, tasavvufî sülûkun en yüksek hâllerinden biridir ve sâlikin Hak'ın takdîr ettiği her şeye kalben râzı olmasıyla tecellî eder. Bu durum, "olduğu gibi kabul" hâlidir ve sabır ile şükür makamlarından sonra gelir, fenâ hâline yakındır.

Rızânın gerçekleşmesi, öncelikle Hak'ın varlığından râzı olmakla başlar; yani her şeyin Hak'tan geldiğini kabul etmektir. Ardından, Hak'ın takdîrinden, yani başına gelen her şeyi "O'ndan" kabul etmekle devam eder ki buna rızâ bi'l-kazâ denir. Mesnevî-i Şerîf'te de belirtildiği üzere, her Müslüman için her kazâya rızâ göstermek lâzımdır².

Rızâ hâli, gazap ile zıt bir durumdur. Gazap, rızâyı giderir; rızâ ise gazabı giderir⁴. Bir kimsenin nefsanî öfkesi ve intikam zevki, rızânın oluşmasını engeller; zira rızâ geldiğinde gazap ateşi söner, tıpkı suyun ateşi söndürmesi gibi³. Bu nedenle, rızânın gerçekleşmesi için nefsin gazap ve intikam duygularından arınması gerekir.

Şikâyet etme durumu, kazâya rızâda bir kusur gibi görünse de, tasavvuf ehlinin görüşlerine göre durum böyle değildir. Zira Allah Teâlâ'ya veya O'ndan başkasına şikâyet etmek, kazâya rızâda bir eksiklik oluşturmaz; ancak makzîye (kazâ edilen şeye) rızâ göstermede eksiklik oluşturur. Oysa biz makzîye rızâ göstermekle yükümlü kılınmadık⁵. Bu da rızânın, olayın kendisine değil, olayın kaynağı olan kazâya yönelik bir kabul olduğunu gösterir.

Son olarak, rızânın en derin kademesi, sadece geçmiş takdîre değil, hiç gerçekleşmemiş hayalî takdîrlere de râzı olmak ve nihayetinde Hak'ın zâtından râzı olmaktır ki bu, fenâ hâline yakın bir mertebedir. Mutlu kişi, Rabbi katında rızasına mazhar olan kimsedir⁶.