Rubûbiyyet hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?

Rubûbiyyet, tasavvufta Hakk'ın "er-Rabb" isminin tezâhürü olarak, âlemleri terbiye eden, yetiştiren ve ihtiyaçlarını gideren vechesini ifade eder. Bu hâlin başlangıcı, kişinin kendi nefsini hayranlıkla takdir etmesi anlamına gelen ucüb hastalığından kurtulmasıyla mümkündür (Ucüb). Sâlik, yaptığı ibadetlerin ve sahip olduğu isimlerin kendisine ait olmadığını, bunların hepsinin Hakk'a ait olduğunu idrak ettiğinde rubûbiyyet hâlinin ilk parıltıları zuhur eder¹. Bu idrak, kişinin benlik güneşinin batmasına sebep olur ve rubûbiyyet hamdıyla yapılan tesbihin vakti başlar⁴.

Rubûbiyyet hâlinin yerleşmesi ise, tıpkı diğer tasavvufî hâllerin yerleşmesinde olduğu gibi, tertîb, terbiye ve tekrarla mümkün olur. Her mevcudun, ulûhiyyet mertebesinden aldığı hisse ve nasip, kendi Rabb-i hâssı olan bir isimdir ve bu ismin rubûbiyyeti, o mevcudun kabiliyet ve istidadına muvafık olarak mazhar olduğu ism-i hâssa mahsustur²·³. Bu durum, rubûbiyyetin mutlak ve umumi olmasının yanı sıra, her varlık için özel bir tecellîye sahip olduğunu gösterir. Kelime-i Tevhid'in iniş mertebelerinde Rahmâniyyet'in Rubûbiyyet'e tenezzül etmesiyle "ilâhe" bölümünün, Rubûbiyyet'in Melikiyyet'e tenezzül etmesiyle de "lâ" bölümünün şekillenmesi, bu mertebeli işleyişi açıklar⁵.

Rubûbiyyet hâlinin yerleşmesi, sâlikin salât-ı dâim makamına ulaşmasıyla da ilişkilidir; yani sadece beş vakit namazla sınırlı kalmayıp, her nefeste Hakk ile irtibat kurma hâlidir (Salât-ı Dâim). Bu hâlde, kişi yaptığı ibadetlerle kibirlenmez, çünkü kendisinde bir benlik kalmadığından kibir edemez¹. Rubûbiyyet mertebesinde yaşayanlar, esmâ mertebesindeki hâli idrak etmiş kimselerdir ve iman edip salih amel işleyenlerin Rahman tarafından sevgili kılındığı bu mertebede, Rahmaniyet mertebesi itibarıyla rubûbiyyet mertebesinin hâli anlatılır⁶. Bu, kişinin kendi gerçek varlığından tesbih etme hükmüyle tesbihin iki halini de idrak etmesiyle rubûbiyyet hâli kemâle erer⁴.