Rûh kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Rûh, İslâm metafiziğinde Allah'ın insana üflediği latîf cevher olarak tanımlanır ve emir âleminden olup, beden ile berzah arasındaki bağı kurar¹. Kur'ân-ı Kerîm, rûhun hakîkatinin Allah'tan başkasınca bilinmediğini açıkça beyân eder¹.

Rûhun asıl menşei ve mâhiyetinin sırrî oluşu, İsrâ 85'teki "kuli'r-rûhu min emri rabbî" (de ki: rûh Rabbimin emrindendir) ayetiyle ifade edilir ve bu durum Şîsiyye Fassı'nın nefes-i Rahmânî bahsinde yer alır. Hicr 29'daki "ve nefahtu fîhi min rûhî" (ona kendi rûhumdan üfledim) ayeti ise insanın rûhî yapısının ilâhî kaynaklı olduğunu gösterir.

"Rûhullâh" kavramı, Hz. Îsâ'nın özel lakabıdır ve Nisâ 171'deki "ve kelimetuhû elkâhâ ilâ meryeme ve rûhun minhu" (Hz. Îsâ Allah'ın bir kelimesidir; onu Meryem'e ulaştırdı, ve O'ndan bir rûhtur) ayetiyle ilişkilendirilir. Bu kavram, Îsâiyye Fassı'nın nübüvvet bahsinde ele alınır.

Hz. Mûsâ'nın rûhunun takviyesi ve Fir'avn'ın kahrından kuvvet bularak tenkil için hazırlanması, öldürülen çocukların ervâhının Mûsâ (a.s.)'ın rûh-şerifini takviye etmesi bağlamında Fass-ı Mûsevî'de tafsil edilir².

Hz. Peygamber'in rûhunun, vefat ettiği cesed sûretinde rüyada görülmesi ve bu durumun menâm-uyku zuhuratında cesetlenmiş-sûretlenmiş olması Fass-ı İshâkî'de açıklanır³. Ayrıca, rûh ile din arasında bir tedbir (uyum) bulunduğu ve bu Fass'ın esasını din ve ahkâmına dair hakikatlerin teşkil ettiği Kelime-i İsmâîliyye Fassı'nda belirtilir⁴. Keşif ehlinin taayyün perdesinden kurtularak ruh kulağıyla konuşmaları işitmesi ise Fass-ı Hûdî'de ayrıntılı olarak ele alınır⁵.