Rûhullâh'ın önündeki başlıca engel nedir?
Rûhullâh'ın önündeki başlıca engel, tasavvufî mânâda nefse ait sıfatların ve heveslerin oluşturduğu "toz"lardır. Bu tozlar, rûhun Hakk'ın Zât'ını gözlemlemesine mâni olur ve rûhun aslî saflığını bozar¹. Hz. Îsâ'da kemâle eren rûhullâh vechesi, diğer insanlarda nefsin bu engelleri sebebiyle tam tezâhür edemez; zira her insan bir cihette rûhullâh olsa da (K1), nefsin engelleri bu hakikatin idrâkini ve yaşanmasını zorlaştırır. Bu engeller, sâlikin kendi tahakkukundan haberdar olması gibi ince hicâblara kadar uzanır (K2).
Detaylı cevap
Rûhullâh, Hz. Îsâ'ya özel bir lakap olmakla birlikte, Hicr 29'daki "ona kendi rûhumdan üfledim" âyeti gereğince her insanın aslî yapısında bulunan bir vechedir (K1). Ancak bu rûhânî vechenin tam olarak tezâhür etmesi ve Hakk'ı müşâhede etmesi önünde çeşitli engeller bulunur. Bu engellerin başında nefse ait sıfatlar ve cismanî hevesler gelir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, "nefse ait sıfatların tozlarıyla karışık olan ruh, hakikat göğünde olan Hakk'ın Zât'ını gözlemlemeye engel olur"¹. Bu tozlar giderildiğinde, rûh aslî kabiliyeti üzere saf ve hâlis olur ve Hakk'ı gözlemlemeye engel kalmaz¹.
Tasavvufî sülûkta bu engellerin farklı mertebeleri vardır. Sülûkun başında gaflet ve cehâlet, vasatında ucb ve riyâ gibi nefse ait haller rûhullâh'ın önündeki başlıca engellerdendir (K2). Özellikle riyâ, amelin ihlâstan sapması ve niyetin Hak yerine halka yönelmesiyle ibâdetin hakikatini bozan bir hastalıktır (K3). Nefsanî hayâ da imana engel teşkil eder; zira kaynağı nefsin kibir sıfatıdır ve şeriata engel olan her hâl imana da engeldir². Bu tür nefse ait engeller, rûhun saflığını ve Hakk'a yönelişini perdelere. Rûhullâh'ın Rabb-i hâssı olan "Allah" ismine nispetlerinin sahih olması ve yüksekte ve alçakta tesir etmesi için bu engellerin aşılması gereklidir³.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 · s.659“O güneşin görülmesinden engel gelir, ne zaman ki onun tozu gitti, saf ve hâlis oldu. &10024; 2476. O güneşin görülmesinden engel gelir, ne zaman ki onun tozu gi”Oku
- 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.6057“Nefsanî hayâ imana engeldir. Çünkü onun kaynağı nefsin kibir sıfatıdır. Örneğin bazı kimseler evinin eşyalarını elinde taşımaktan ve halk arasında eski elbiseyl”Oku
- 3Kelime-i Îseviyye · s.49“Ya’ni “Vücûd-ı mutlakın “Allah” tesmiye olunan mertebesinin bâtınından münbais olduğu cihetle, Rûhullâh’ın Rabb-i hâssı olan “Allah” ismine nisbetleri 15/13 sah”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.