Sâffât 102-107 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Sâffât Sûresi'nin 100-111. ayetleri, İbrâhim aleyhisselâmın rüyasında oğlunu kurban etme emrini alması ve bu emre teslimiyeti anlatır¹·²·³·⁴·⁵. Bu kıssa, Terzibaba çizgisinde sâlikin manevî yolculuğundaki önemli bir aşamayı temsil eder. Tasavvufta halîfelik, insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfıdır ve Bakara 30'daki "yeryüzünde bir halîfe yaratacağım" ayetiyle ilişkilendirilir. Bu halîfelik, Esmâ-i İlâhiyye'nin câmî bir mahalde, yani insanda zuhûrunun tecellî etmesidir.

Sâffât 102-107. ayetlerindeki kurban hadisesi, Terzibaba'ya göre halîfeliğin amelî bir yansıması olarak ele alınır. Burada İbrâhim aleyhisselâmın oğlunu kurban etme rüyası, sâlikin kendi nefsinin hilâfet iddiâsından soyutlanması (tezkiye) anlamına gelir. Nefsin arzularından, benlikten ve dünyevî bağlardan vazgeçiş, bu kurban edişin manevî karşılığıdır. Oğlunun "Ey babacığım, sana emredileni yap; inşallah beni sabredenlerden bulacaksın"⁶ demesi, teslimiyetin ve rızânın en üst mertebesini gösterir. Ardından büyük bir kurbanlıkla kurtarılması⁷·⁸, sâlikin nefsinin feda edilmesinin ardından Hak'ın tecellîsine mahal olması ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etmesi olarak yorumlanır. Bu durum, sâlikin Hak'ın hilâfet emanetini izhâra hazır hâle gelmesidir. Kelime-i İdrîsiyye'de de belirtildiği gibi, "veled babasının 'ayn'ıdır" ve "o nefsinin gayrını zebheder görmedi; ve ona zibh-i azîmi fidâ kıldı"⁹. Bu, sâlikin kendi benliğini Hak'ta yok ederek, Hak'ın varlığıyla var olması ve O'nun tecellîlerine ayna olması hâlidir. Bu amelî yansıma, sâlikin sülûkunda ulaştığı istikrarlı bir manevî mertebe olan makâm ile de ilişkilidir; zira bu teslimiyet hâli, sâlikin Hak'la olan ilişkisinde kalıcı bir yer edinmesini sağlar.