Sahv hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Tasavvufî sülûkta sahv hâli, sâlikin manevî yolculuğunda ulaştığı önemli bir kemâl noktasıdır. Bu hâle ulaşmak için nefs mertebelerinin aşılması zaruridir. Nefs-i emmâre (Yûsuf 12/53) ile başlayan bu yolculukta, sâlikin şehvet, gazab, kibir gibi kötü huylardan arınması ve zâhirî ibadetlerle yetinmeyip bâtınî hâllere yönelmesi gerekir.

Nefs-i levvâme (Kıyâme 75/2) mertebesinde sâlik kendini kötülüklerinden dolayı kınar, vicdanı uyanır ve tevbe, mücâhede, riyâzat gibi hâller zuhûr eder. Bu mertebelerden sonra gelen nefs-i mülhime (Şems 91/8) ile sâlik kalbinden ilham almaya başlar, iyiyi ve kötüyü iç sesiyle idrâk eder.

Sahv hâline giden yolda kritik dönüm noktası nefs-i mutmainne mertebesidir. Bu mertebe, kalbin sâkinleştiği, huzura erdiği ve Hak ile birlikte sükûnet bulduğu dördüncü basamaktır. Fecr Sûresi'nin 27-30. âyetleri bu mertebenin temelini oluşturur ve sâlikin Rabbine râzı olarak ve râzı kılınmış olarak dönmesini ifade eder. Mutmainne nefsin alâmetleri arasında kalbî sükûn, ibadetlerden zevk alma, halka karşı şefkat ve Hak sevgisinin vazgeçilmez hâle gelmesi sayılır. Bu mertebeden sonra sâlikin emmâreye düşmesi zorlaşır.

Nefs-i mutmainne aşılınca, râdıye (Allah'tan râzı olma) ve mardiyye (Allah'ın kendisinden râzı olduğu) mertebelerine ulaşılır (K2-T3, Nefs-i Merdiyye). Bu mertebeler, sahv hâlinin tam anlamıyla tahakkuk etmesi için gerekli olan üst basamaklardır. Sahv, sekr hâlinden sonraki ayıklık olup, Hak ile beraber ama akıl yerinde olma, halkla rahatça muâmele etme, sözlerinin muvâfık olması ve mürşidlik kapasitesine sahip olma gibi özellikler taşır. Bu hâlde sâlikin anlayışı ve bilişi tamdır, "mahv-ı mutlak" hâlinden sonra "sahv"e gelindiğinde ilim, ma'rifet ve şuur tam olarak açığa çıkar²·³. Nihayetinde nefs-i sâfiye/kâmile mertebesiyle sülûk tamamlanır (K2-T3, Nefs-i Safiye).