Sahv kavramının sâlikteki işleyişi nedir?

Sahv kavramının sâlikteki işleyişi, tasavvufî sülûkun farklı mertebelerinde kendini gösterir. Bu işleyiş, K2-T6'da belirtildiği üzere, niyet, fiil, hâl ve mârifet eksenlerinde incelenebilir.

Niyet ekseninde işleyiş: Sâlikin sahv hâline ulaşma niyeti, başlangıçtaki sahv-ı ibtidâdan sonra sekr hâlini yaşayıp, ardından sahv-ı intihâya, yani sahv-ı ba'de's-sekr'e ulaşma yönündedir. Bu niyet, Hak'la birlikte ama ayık olma arayışını içerir ve sâlikin kalbini bu kemâl hâline yöneltir.

Fiil ekseninde işleyiş: Sahv ehli sâlik, fiillerinde şeriata sıkı bağlılık gösterir ve zahir-i şeriatı asla terk etmez. Sekr hâlinde yaşanan zâhirî tezat sözler ve davranışlar yerine, sahv hâlinde istikametli bir dil ve muvafık sözler kullanılır. Bu durum, sâlikin halkla rahatça muamele edebilmesini sağlar ve mürşidlik kapasitesi kazanmasına zemin hazırlar.

Hâl ekseninde işleyiş: Sahv, sâlikin manevi ayıklık ve uyanıklık hâlidir². Sekr hâlinde yaşanan "mest olma" durumundan sonra, sâlik "cem'den sonraki fark hâli"ne ulaşır¹·³·⁴. Bu hâl, sâlikin aklının yerinde olduğu, Hak'la beraberliğin idrak edildiği bir keyfiyettir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, sekir hâlinden süratle sahv hâline gelmek, varlık mertebelerini kat etme ve Allah'ta seyir hâllerini çabucak geçme anlamına gelir⁵.

Mârifet ekseninde işleyiş: Sahv hâlindeki sâlik, âlemi "Ak-dide ile yani Uluhiyet gözü-İnsân-ı Kâmil’in gözü ile görür"¹·³·⁴. Bu, sâlikin bilgi ve idrakinin gelişimini gösterir; artık olayları ve varlığı daha derin bir hakikatle algılar. Sahv, sülûkun vâsıl olunan kemâl noktasıdır ve Cüneyd-i Bağdâdî gibi sahv ehlinin imamları, sülûkun zirvesinin sekr değil, sekrden sonraki sahv olduğunu vurgulamışlardır. Ancak, Kelime-i Dâvûdiyye'de belirtildiği gibi, sekr ve sahv hâlleri değişime açık kullara mahsustur ve Hakk'a nispetle bu hâllerden istiğfar edilir, zira onlar iki renktir⁶.