Sahv nasıl gerçekleşir?

Sahv, tasavvufî sülûkun zirvesi olarak kabul edilen, sekr hâlinin ardından gelen "sahv-i ba'de's-sekr" olarak adlandırılan kemâl mertebesidir. Bu hâl, sâlikin fenâda Hakk'a "gitmesinin" ardından, Hakk'la birlikte halka "dönüşünü" ifade eder. Sahv'ın gerçekleşmesi, ilâhî, beşerî ve vesîle olmak üzere üç ana eksende incelenir:

1. İlâhî Tasarruf (Vehbî Yön): Her tasavvufî hakikatin asıl fâili Hakk'tır ve sahv hâli de nihayetinde ilâhî bir lütuf ve tasarruftur. "Allah dilediğini hidâyete erdirir" (Bakara 2/213) ilkesi gereğince, sahv da vehbî olarak sâlike ihsan edilir. Sâlikin kendi gayretini fâil görmemesi, her tahakkuku Hakk'tan bilmesi bu yönün temel kaidesidir; aksi takdirde ucb (kendini beğenme) hâli ortaya çıkabilir.

2. Sâlikin Amelî Gayreti (Kesbî Yön): İlâhî lütuf, genellikle kulun gayretleri aracılığıyla tecelli eder. Sâlikin tevbe-i nasûh, tertîb-i sülûk, vird-i devâm, riyâzat, mücâhede, hizmet ve sohbet gibi amelî gayretleri, sahv hâlinin gerçekleşmesi için kesbî bir zemin hazırlar. "İnsan ancak çalıştığını bulur" (Necm 53/39) ilkesi bu yönü destekler. Bu gayretler, ilâhî yönü nakzetmez, aksine onu zâhirde temsil eder.

3. Mürşidin Terbiyesi ve İhvân Sohbeti (Vesîle Yön): Sahv hâline ulaşmada mürşidin rehberliği ve ihvân ile yapılan sohbetler önemli bir vesiledir. Mürşid, sâlikin sekr hâlinden sahv'a geçiş sürecinde doğru yolu göstermesi ve mânevî tehlikelerden koruması açısından kritik bir role sahiptir. "Sâdıklarla beraber olun" (Tevbe 9/119) ayeti, bu vesîle yönünün önemini vurgular. Sahv ehli olan mürşidler, başkalarını terbiye etme kapasitesine sahiptirler.

Bu üç yönün birleşimiyle sâlik, sekr hâlinin yoğunluğundan çıkarak, anlayışı ve bilişi tam olan, "Ayn-el yakîn" ve "Hakk-el yakîn" mertebelerine ulaşan bir uyanıklık ve şuur hâline gelir²·³. Bu hâlde, Hakk'la birlikte olmakla beraber, akıl ve şuur yerindedir ve halkla rahatça muamele edebilir.