Sahv'ın önündeki başlıca engel nedir?

Sahv, sâlikin sekr hâlinden sonra ulaştığı ayıklık ve kemâl mertebesidir; Hak'la birlikte, ancak akıl yerinde ve halkla rahatça muamele edebildiği bir hâldir. Bu kemâl noktasına ulaşmanın önündeki en büyük mani, sâlikin nefsidir. Nefs, sülûkun her aşamasında farklı şekillerde engel teşkil eder.

Sülûkun bidâyetinde nefs, cehâlet ve gaflet olarak ortaya çıkar. Sâlikin yolu, terbiyeyi ve mürşidi bilmemesi (cehâlet) ile Allah'tan habersizliği (gaflet), sahva ulaşmasına mani olur. Şehvet ve gazap gibi nefs-i emmârenin temel güçleri ve mâsiyetler de kalbi karartarak başlangıç engellerini oluşturur.

Sülûkun vasatında ise nefs, ucb ve riyâ gibi daha incelikli engellerle belirir. Sâlikin az bir riyâzat sonrası kerâmet zuhur ettiğinde kendini beğenmesi (ucb) ve amellerini başkalarına duyurma arzusu (riyâ ve sum'a), sahva giden yolda helak edici manilerdir.

Nihâyetinde ise en ince hicap, sâlikin kendi tahakkukundan haberdar olmasıdır ki bu, bekâ-i tâm'ın önündeki engeldir. Mesnevî-i Şerîf'te bu durum, insanın latif canının nefsanî sıfatların tozlarıyla karışarak hakikat göğünün perdesi olmasıyla açıklanır. Ruh, nefse ait hevesler ve cismanî sıfatların tozlarından arındığında, Hakk'ı gözlemlemeye engel olmaz¹. Vehim kuvveti de sâlikin insân-ı kâmili tanıma ve ona teslim olma yolunda şüpheler ve zanlar telkin ederek bir engel teşkil eder². Ayrıca, yiyecek hırsı ve zevk arzusu aklın gerçek durumu anlamasına engel olabilir³. Mürşidler ise bu engellerin aşılmasında aracı rol oynarlar⁴.