Salât-ı Dâim hangi aşamalardan geçer?
Salât-ı Dâim, sâlikin tüm hayatını Hak'ın huzûrunda olma bilinciyle namaza dönüştürmesi ve her ânını bu idrâk ile yaşamasıdır. Bu hâl, namazın kemâl mertebesi olup, tasavvufî tahakkukun dört aşaması olan ilim, hâl, makam ve tahakkuk süreçlerinden geçerek elde edilir. Özellikle beş vakit namazdan sonra Salât-ı Vustâ (orta namaz) aşamasını idrâk eden sâlik için Salât-ı Dâim'e geçiş yolu açılır; Salât-ı Vustâ'ya ulaşmadan bu mertebeye erişmek mümkün değildir¹·². Salât-ı Dâim, Meâric Sûresi 23. âyette geçen "ellezîne hum alâ salâtihim dâimûn" (namazlarına devamlı olanlar) ifadesiyle temellendirilir³·⁴.
Detaylı cevap
Salât-ı Dâim, tasavvufî bir hakîkat olarak sâlikin hayatında dört temel aşamadan geçerek tahakkuk eder. Bu aşamalar, bir kavramın akıl ile bilinmesinden, o kavramın bizzat kendisi olunmasına kadar uzanan mertebeli bir sülûk yolculuğunu ifade eder.
1. İlim (İlme'l-yakîn) Aşaması: Sâlik, Salât-ı Dâim kavramını okuyarak veya dinleyerek akıl seviyesinde bilir. Bu aşamada, Salât-ı Dâim'in "sürekli namaz, dâimî namaz" anlamına geldiği, Meâric Sûresi 23. âyetteki "namazlarına devamlı olanlar" ifadesiyle ilişkili olduğu ve sâlikin bütün hayatını namaza dönüştürmesi gerektiği gibi temel bilgiler edinilir (K1-4; K2-T9). Henüz bir tatma veya yaşantı söz konusu değildir.
2. Hâl Aşaması: Sâlik, bir zikir meclisinde, murâkabede veya mürşid huzûrunda Salât-ı Dâim'in geçici bir parıltısını yaşar. Bu, kalbin geçici bir tatmasıdır; bir an için Hak ile sürekli irtibat hâlinin zevkini hisseder, ancak bu hâl henüz sâbit değildir. Bu aşamada, Şems-i Tebrîzî'nin Salât'ı "bütün anları içerisine alan tek an" olarak tanımlaması gibi idrâkler yaşanabilir⁵·².
3. Makam (Ayne'l-yakîn) Aşaması: Hâl'in sâbitleşmesiyle sâlik, Salât-ı Dâim makamına erişir. Bu aşamada, Salât-ı Vustâ (orta namaz) mertebesinin idrâk edilmesi büyük önem taşır; zira Salât-ı Vustâ'ya ulaşmadan Salât-ı Dâim'e geçiş mümkün değildir¹·². Salât-ı Vustâ, sıfat âlemine geçiş için bir basamak ve ara namazıdır⁶. Bu makamda sâlik, her ân Hak'ı müşâhede hâlinde bulunur⁷.
4. Tahakkuk (Hakke'l-yakîn) Aşaması: Bu son aşamada sâlik, Salât-ı Dâim'in bizzat kendisi olur. Artık "devamlı namazda olmak" veya "devamlı namaz ehli olmak"⁴ bir hâl veya makam olmaktan öte, sâlikin varlığının özüne dönüşür. Bu, bütün mahallerdeki varlığın, gücün, kudretin tek yerden kaynaklandığını, tek gücün yönettiğini idrâk etme, müşâhede etme ve yaşama hâlidir⁵. İnsân-ı Kâmil'in Salât-ı Dâimûn üzere olması, dış görünüşünün beşer, bâtınının ise vahyi açıklayan ilham üzere olmasıyla tezahür eder⁸. Bu, sıfat mertebesi namazı olan her an namazda olma hâline ulaşılmasıdır⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Muhtelif Mevzular Sohbetleri (2011) · s.66“Buna Salat-el Vusta deniliyor. Üçüncüsüne ise; Salaten Daimeten, Salât-ü Daimun diyorlar ve Âyet-i Kerimelerle sabit olan hususlar. İşte Salat-ı Vustayı idrak e”Oku
- 2Sohbet Arası Sohbetler CD 5 (2001) · s.349“Hz Şems de bu hususta “Salat” nedir dendiğinde salat bir andır diyor, bakın ikisi de aynı şeyi bir başka şekilde izah ediyor. ama bütün anları içerisine alan “a”Oku
- 3K1-4
- 4İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000) · s.194“Allah’ın namazlarını muhafaza edin ve salat-ı vustayı da muhafaza edin demektir. Onun üstündeki namazda da صَلاتِهِمْ دَاۤئِمُونَ Mearic suresi 23. Ayette buyur”Oku
- 5Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4) · s.224“Salat-u Daimun yani daimî namaz içinde, namazın gerçek ismi Salât idi. Salâtın bir ifadesi Şemsi Tebriz’i öyle diyor: Bir andır. Bütün anları içerisine alan tek”Oku
- 6Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4) · s.146“İşte bu esmâ âlemindeki zikir ve dua yönlü yapılan fiil yahut düşünce Salat-ı Vusta, orta namazı yani sıfat âlemine geçmek için basamak namazı, ara namazıdır. H”Oku
- 7Bendeki Terzi Babam (Cilt 2) · s.95“(صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ) Salât-u Dâimûn (Dâimi Namaz Hâli) Fusûs’ül Hikem Muhammed Fassı sonlarına doğru yapılan daha önceki sayfalardaki alıntı, göz ve Allah-U”Oku
- 8En'âm Sûresi · s.132“(صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ) “ Salât-ı Dâimûn” üzere olan ve bu hakîkatları bünyesinde bulunduran İnsân-ı Kâmil - Kâmil İnsân’ın bir yönü beşer ve bir yönü Rasûlüll”Oku
- 9Şûrâ Sûresi · s.94“Salatın ikame edilmesi, öncelikle kıyam ederek yani nefsinin kıyametini kopararak, Tevhid-i Ef’âl peygamberi olan İbrâhîm a.s ın meleklere ve esmâ-i ilâhiyye im”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.