Salât-ı Dâim kavramı neye işaret eder?

Salât-ı Dâim, namazın kemâl mertebesidir ve klasik beş vakit namazın şuurla artırılmış hâlidir. Bu hâl, sâlikin gününü bir bütün namaz olarak tasavvur etmesiyle gerçekleşir: Sabah namazı başlangıç, gün boyu yaşanan her an namazın rükûu, secdesi ve kıyâmı, yatsı namazı sonu ve gece teheccüd namazın bekçi nöbetidir. Bu yapıda sâlik, beş vakit namaz ile dünyaya kapanmaz, sürekli namazda kalır.

Salât-ı Dâim'e ulaşmak için mertebeli bir yol izlenir. Öncelikle zâhirî namaz olan beş vakit farz namazın ikamesi esastır. Ardından "Salât-ı Vustâ" olarak adlandırılan ara namaz gelir ki bu, esmâ âlemindeki zikir ve dua yönlü fiil veya düşünce şeklinde icra edilen, sıfat âlemine geçiş için bir basamak namazıdır³·⁴. Kur'ân-ı Kerîm'de Bakara Sûresi'nin 238. âyetinde "Allah'ın salatını muhafaza edin ve de salât-ı Vustâ'yı muhafaza edin" buyrulması, bu ara namazın önemini vurgular⁵. Salât-ı Vustâ'yı idrak eden kimseye, Salât-ı Dâim'in yolu açılır; bu mertebeye gelmeden Salât-ı Dâim'e ulaşmak mümkün değildir⁶.

Salât-ı Dâim, Hakk'ı sürekli müşâhede hâlidir⁷. Şems-i Tebrîzî'nin ifadesiyle Salât, bütün anları içerisine alan tek bir "an"dır; bütün yaşantıları ve hareketleri içine alan tek bir harekettir²·⁴. Bu hâlde sâlik, bütün mahallerdeki varlığın, gücün ve kudretin tek yerden kaynaklandığını, tek gücün yönettiğini düşünür, idrak eder ve müşâhede eder². Bu, kâinatın Salât-ı Dâim'ine eşlik etmektir; zira İsrâ Sûresi'nin 44. âyetinde belirtildiği üzere her şey Hakk'ı hamd ile tesbîh eder. Sâlik, Salât-ı Dâim ile bu kâinat namazına şuurla katılır, kendi başına bir namaz eklemez.