Salât-ı Dâim'in önündeki başlıca engel nedir?
Salât-ı Dâim'in önündeki başlıca engel, sâlikin nefsidir; ancak bu engel, sülûkun farklı mertebelerinde farklı veçheler kazanır. Bidâyet mertebesinde gaflet, cehâlet, şehvet ve mâsiyyet gibi engellerle tezahür ederken; vasat mertebesinde ucb, riyâ ve sum'a gibi daha incelmiş nefsânî hâller olarak ortaya çıkar. Nihâyetinde ise en ince hicâb olan "kalan iz ve hisselik" ve sâlikin kendi tahakkukundan haberdar olması, bekâ-i tâm'a ulaşmanın önündeki son engeldir. Bu engellerin tamamı, "Nefsini bilen Rabb'ini bilir" hadîsiyle de işaret edildiği üzere, nefsin farklı tezahürleridir ve salât-ı dâim gibi kemâl mertebesindeki bir ibâdetin idrâkini zorlaştırır.
Detaylı cevap
Salât-ı Dâim, namazın kemâl mertebesi olup, sâlikin bütün hayatını Hak'ın huzûrunda olduğunun şuuruyla yaşamasıdır. Bu sürekli namaz hâline ulaşmanın önündeki engeller, sülûkun mertebelerine göre farklılaşır.
Bidâyet mertebesindeki engeller: Sülûkun başında sâlikin karşısına çıkan ilk engeller cehâlet ve gaflettir. Cehâlet, sülûk yolunu, terbiyeyi ve mürşidi bilmemekle tezahür ederken, gaflet ise Allah'tan habersizlik hâlidir. Ayrıca nefs-i emmârenin temel gücü olan şehvet ve gazab ile kalbi karartan mâsiyyetler de bu mertebedeki başlıca engellerdendir. Bu engellerin aşılması, tevbe-i nasûh, mürşide intisâb ve tertîb-i sülûk ile mümkündür.
Vasat mertebesindeki engeller: Sülûkun ilerleyen aşamalarında, sâlikin karşısına daha incelmiş nefsânî engeller çıkar. Bunların başında ucb gelir ki, sâlikin az bir riyâzat sonrası kerâmet zuhûr ettiğinde "Ben bir şeyim" demesiyle kendini beğenmesidir ve en helâk edici engel olarak kabul edilir. Riyâ (gizli şirk) ve sum'a (duyurma arzusu) da bu mertebede salât-ı dâim'in idrâkini engelleyen diğer nefsânî hâllerdir.
Nihâyet mertebesindeki engeller: En ince hicâb ise, sâlikin kendi tahakkukundan haberli olmasıdır. Bu durum, bekâ-i tâm'a ulaşmanın önündeki son engel olarak belirtilir. Salât-ı Dâim'in, kâinatın bizzat sürekli namazda olduğu hakikatine şuurla eşlik etmek olduğu düşünüldüğünde, sâlikin kendi varlığını ön planda tutması, bu küllî namaza katılımını engeller. Bu engellerin tamamı, nefsin farklı tezahürleri olup, "Nefsini aşmadan Hakk'a vâsıl olamazsın" hikmetiyle de vurgulanır.
Kaynaklar
Bu cevap kütüphanedeki 7 eserden derlendi — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Mesnevî Cilt 1 · Beyit 106 (s. 121)“Mustafa Tahralı Ağustos 2004 / Fatih-İstanbul Hak Teâlâ Hazretleri'ne hamd ü senâ ve kâinâtın efendisi olan cenâb-ı Peygamber'e salât ve o hazretin âl ve ashâbı”Oku
- 2Mesnevî Cilt 8 · Beyit 2237 (s. 129)““Sedd-i piş"ten (öndeki engel) murat, geleceğe ait engeller ve “sedd-i pes”ten (arkadaki engel) murat, geçmişe ait engellerdir. Yani, “Vakti geldiğinde geleceği”Oku
- 3Mesnevî Cilt 3 · Beyit 6058“Her nefsanî sıfatıyla kirlenmiş olan kimse, utandığından dolayı insân-ı kâmilin havuzunun feyiz suyundan kaçar ve gizlenir; onun bu hayâsı kendisini hakiki iman”Oku
- 4Mesnevî Cilt 3 · Beyit 6058“Her nefsanî sıfatıyla kirlenmiş olan kimse, utandığından dolayı insân-ı kâmilin havuzunun feyiz suyundan kaçar ve gizlenir; onun bu hayâsı kendisini hakiki iman”Oku
- 5Dur Rabbın Namazda (Cilt 1), s. 354“Rabbin namaz kılıyor” Perde: Mahremiyet, gaflet, vuslat… Fillerle, isimlerle perdelenen hakikat, sıfat… Rububiyyet’in ardında saklı Rahmaniyyet, zât-ı mukayyed””Oku
- 6Kelime-i Muhammediyye, s. 82“Yani Resûl (a.s.) bu hadîs-i şerîfte dişilliği erillik üzerine üstün tuttuktan sonra, son olan "salât"ı, dişillikte, başlangıçta zikrettiği "nisâ"ya benzetme ya”Oku
- 7Kelime-i Muhammediyye, s. 82“Yani Resûl (a.s.) bu hadîs-i şerîfte dişilliği erillik üzerine üstün tuttuktan sonra, son olan "salât"ı, dişillikte, başlangıçta zikrettiği "nisâ"ya benzetme ya”Oku
- 8Kelime-i Tevhîd, s. 178“Selâm ve salât sana olsun ey Âşıklar kıblegâhı. Selâm ve salât sana olsun ey Âşıklar kıblegâhı. Selâm ve salât sana olsun ey Dertliler dermanı. Selâm ve salât s”Oku
- 9Mesnevî Cilt 1 · Beyit 137 (s. 132)“Şâh hâciplerin yerine öne gitti; o gaybî olan misafirin huzûruna kendi "Hâcip" kapıcı, bevvâb, perde ve engel demektir. Burada ruhun engelleri olan duyu kuvvetl”Oku
- 10Mesnevî Cilt 3 · Beyit 6057“Her nefsanî sıfatıyla kirlenmiş olan kimse, utandığından dolayı insân-ı kâmilin havuzunun feyiz suyundan kaçar ve gizlenir; onun bu hayâsı kendisini hakiki iman”Oku
- 11Mesnevî Cilt 3 · Beyit 6059“Her nefsanî sıfatıyla kirlenmiş olan kimse, utandığından dolayı insân-ı kâmilin havuzunun feyiz suyundan kaçar ve gizlenir; onun bu hayâsı kendisini hakiki iman”Oku
- 12Muhammed Sûresi, s. 177“---------------- Hakk’ı kendi varlığında örtüp gizleyenler ve nefsi emmarelerini sed çekip hakk’ın hidayet yoluna engel olanlar. Ve “şakkû-rrasûl” resülün kırıl”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.