Salât (Namaz) kitabının merkezî teması nedir?

"Salât (Namaz)" kitabının temel iddiası, "salât" kelimesinin Kur'an'da geçen tek kavram olmasına rağmen, Türkçede yaygın olarak kullanılan "namaz" kelimesinin bu kavramın çok yüklü manalarını karşılamakta yetersiz kaldığıdır¹·². Farsça kökenli "namaz" kelimesi, "tâzim için eğilmek, kulluk, ibadet" anlamına gelirken, "salât" kelimesi "duâ, hayır duâsı" gibi daha geniş anlamları barındırır³. Kitap, salâtın sadece belirli hareketlerden oluşan bir fiil olmadığını, aksine bir idrak, yüceltme ve Hakk'ı tanıtma eylemi olduğunu belirtir⁴. Tasavvufî açıdan salât, beş katmanda işleyen mertebeli bir kavramdır. Birinci katman, abdest, kıble, vakit gibi şartlarla kılınan zâhirî namazdır. İkinci katman, kalbin Hakk ile birlikte olma hâli olan huşû namazıdır. Üçüncü katman, namazın bizzat zikir olduğunu ifade eden zikir namazıdır. Dördüncü katman ise "es-salâtu mi'râcü'l-mü'min" hadisiyle açıklanan, sâlikin Hakk ile dikey buluşması olan mîrâc namazıdır. Kitabın merkezî teması, salâtın en yüksek mertebesi olan Salât-ı Dâim'dir. Bu, sâlikin bütün hayatını namaza dönüştürmesi, her anının Hakk'ın huzurunda olduğunun şuuruyla yaşanmasıdır. Meâric 22-23'teki "ellezîne hum alâ salâtihim dâimûn" ayeti, bu sürekli namaz hâlini ifade eder. Kâinatın her an Hakk'ın "kün" emriyle namazda olduğu ve sâlikin Salât-ı Dâim ile bu kâinat namazına şuurla eşlik ettiği vurgulanır. Bu bağlamda, "Dur rabb-ın salat ediyor-namaz kılıyor" hakikati, salâtın sadece kulun fiili olan ibadet değil, aynı zamanda Hakk'ın fiili olan ubudiyet olduğunu gösterir⁵.