Sâlihiyet mertebesi ne anlama gelir?
Sâlihiyet mertebesi, tasavvufî sülûkta sâlikin nefs mertebelerini aşarak ulaştığı, Hakk'ın muradına uygun ameller işlediği ve ilâhî sevgiyi kazandığı bir makâmdır. Bu mertebede işlenen ameller "amel-i sâlih" olarak adlandırılır ve mânâsı Hakk'tan, fiili ise kuldan olan eylemleri ifade eder¹·². Sâlihiyet, özellikle sıfat mertebesi îmânı ile ilişkilendirilir; burada kişi beşeriyetinden soyunarak saflaşmaya devam eder ve Rahmânî hakikatlere ulaşır, böylece Rahmân'ın sevgisini kazanır³·⁴. Bu mertebe, fütûhî hikmetin tecellî ettiği, beklenmedik ilâhî açılımların yaşandığı bir hâli de barındırır⁵.
Detaylı cevap
Sâlihiyet mertebesi, sülûk ehlinin nefs mertebelerini (Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râdıye, Mardiyye, Sâfiye/Kâmile) aşarak ulaştığı bir kemâlât noktasıdır. Bu mertebede sâlikin amelleri "amel-i sâlih" vasfını kazanır. Amel-i sâlih, şeriat mertebesinde iyi ahlak ve zâhirî ibadetler olarak anlaşılsa da¹, tasavvufî anlamda "mânâsı Hakk'tan, fiili kuldan olan amel"dir¹·². Yani kul, Allah'ın kendisine bildirdiği mânâları kendi fiilleriyle hayata geçirir; bu, kulluk mertebesinin bir tezahürüdür ve henüz tevhid veya vahdet anlayışının tam olarak yerleşmediği, ikili bir anlayışın bulunduğu bir aşamayı ifade eder¹.
Sâlihiyet mertebesi, özellikle sıfat mertebesi îmânı ile yakından ilişkilidir. Bu aşamada kişi, beşerî özelliklerinden arınma ve saflaşma sürecini sürdürür³. Sâlik, Rahmânî hakikatlere ulaşarak Rahmân'ın sevgisini kazanır³·⁴. Kur'ân-ı Kerîm'de Meryem Sûresi 19/96'da geçen "Muhakkak ki îmân edip sâlih amel işleyenleri Rahmân sevgili kılar" âyeti, bu mertebenin temel dayanağıdır ve sıfat, hakikat mertebesi îmânını ifade eder⁴.
Bu mertebe aynı zamanda "fütûhî hikmet" ile de bağlantılıdır. Fütûh, beklenmedik bir şeyden bir şeyin ortaya çıkması anlamına gelir ve Salih (a.s.)'ın mucizesi olan dağdan devenin çıkışı gibi, ilâhî açılımların ve keşiflerin yaşandığı bir hâli simgeler⁵. Sâlihiyet, nefs-i sâfiye mertebesine ulaşmış bir nefsin⁶ ardından Hazarât-ı Hamse'ye doğru ilerleyen sâlikin yolculuğunda önemli bir duraktır⁷. Bu mertebe, ilâhî ilim mertebesinde sabit olan "şeyiyet"in tekvin bahsinde açıklandığı bir yoğun şehadet âlemi olarak da tanımlanır⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Hac Sûresi · s.91“Şimdi burada bir kelimenin üstünde daha duralım وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ salih amel ne demektir, onlar salih amel işlerler diyor, salih amel ne demektir, geneld”Oku
- 2Ankebût Sûresi · s.41“Şimdi burada bir kelimenin üstünde daha duralım وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ salih amel ne demektir, onlar salih amel işlerler diyor, salih amel ne demektir, geneld”Oku
- 3Terzi Baba 3 — İstişâre Dosyası · s.51“İlmel yakiyn hali ile esmâ mertebesi îmânı’dır. 3. SIFAT MERTEBESİ ÎMÂN’INDA; Kişide beşeriyetinden soyunma ve saflaşma devam eder. Kişinin işlediği sâlih amell”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 21 · s.73“3- Sıfat, Hakikat mertebesi imânı: Kuran’ı Kerim, sûre Meryem 19/96 “inneleziyne âmenu ve amilussalihati seyec’alü lehumürrahmânü vüdden”, muhakkak ki imân edip”Oku
- 5Kelime-i Sâlihiyye · s.1“FÜTÛHÎ HİKMETİN SALİH KELİMESİNDE BULUNMASININ AÇIKLAMASIDIR "Fütûhî hikmet"in Salih kelimesine ayrılmasının sebebi şudur ki: Asla beklenmediği halde dağ açılıp”Oku
- 6Nefs-i Safiye
- 7Hazarat-ı Hamse
- 8Kelime-i Lokmâniyye · s.68“Şu içinde bulunduğumuz âlem, şehadet âleminin yoğun mertebesidir. Bunun açıklaması da malumun üçüncü mertebesinde geçti. Bu sebeple Salihî Fas'ında tekvin bahsi”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.