Sâlik için Mücâhede ne anlama gelir?

Mücâhede, sözlükte "cihâd, çabalama, mücadele etme" anlamına gelir⁴. Tasavvufta ise sâlikin kendi nefsiyle yaptığı sürekli mücadeleyi ifade eden bir iç savaş kavramıdır⁵. Bu, sülûkun omurgasını oluşturan temel bir disiplindir. Mücâhede, nefsin alçak isteklerine karşı kalbî bir mücadele olan "büyük cihâd"a odaklanır. Sâlikin ilk vazifesi, kendi iç dünyasında gizlenmiş düşmanları olan nefis ve şeytanı tanımaktır; zira bunlar kişiyi kötülüğe sevk ederek ilâhî adalet yolundan saptırmaya çalışır¹.

Mücâhede, sâlikin iradesini kullanarak hevâ ve süflî arzulara karşı sabırla savaşmasını ve nefsini terbiye etmesini gerektirir¹. Bu çaba, fizikî riyazat (az yeme, az uyuma, az konuşma, halvet), ahlâkî mücadele (kibir, hased, hırs, riyâ gibi kötü huylarla mücadele) ve kalbî mücadele (vesvese, hâtırât, mâsivâ ile dolu kalbi temizleme) gibi merhaleleri içerir. Mücâhede, sâlikin kendi "vücud iddiâsı"na karşı mücadele etmesini de kapsar ki bu, fenâya açılan bir mertebedir.

Mücâhede, sadece kulun gücüyle tamamlanamaz; Hak Teâlâ’nın yardımı, tevfîki ve inayeti olmadan hiçbir nefis mağlup edilemez¹. Bu mertebede sâlik, "lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" sırrını idrak eder ve kendi fiilinde değil, Hakk'ın kudretinde bir varlık olduğunu fark eder¹. Mücâhedenin meyvesi, "el-mücâhede teftah ebvâbe'l-müşâhede" (mücâhede müşâhedenin kapılarını açar) ifadesiyle özetlenir. Kalbin parlaklığı ve mücâhede ile riyâzat aracılığıyla cilâlanması, sâlikin gaybî halleri daha çok görmesini sağlar². Tevhid ilmi yerleştikten sonra mücâhede, müşâhedeye dönüşür⁶. Sâlik, mücâhede ve riyâzat içinde Hakk'ın cemâlini müşâhede etmeye yönelik bir tama'da bulunur³. Mücâhede, sülûkün kemâle ermesiyle sona erer; kemâle vusûlden sonra riyâzat ve mücâhedeye hâcet kalmaz⁷.