Sâlik, İshâkiyye Fassı'nın hikmetini hangi amelle pekiştirir?

Sâlikin İshâkiyye Fassı'nın hikmetini pekiştirmesi, ihlâsın hakikatini idrak etmesiyle mümkündür¹. Bu hakikat, sâlikin yaptığı amellerin kendi çabasıyla değil, tamamen Hakk'ın lütuf ve keremiyle meydana geldiğini bilmesidir. Bu şuur sayesinde sâlik, amellerine bir mükemmellik atfetmez; çünkü nefs, amelin mahalli olup kusurlu olduğundan, amel de noksan ve kusurludur¹. Sâlik, bu idrakle birlikte, amellerinin çokluğunu biriktirmek yerine, Hakk'ın mârifetine ermek ve O'nda fenâ bulmak olan asıl gayesini idrak eder. Amellerine bağlanması veya onlarla oyalanması, onu bu asıl gayeden, yani Allah'a vuslattan alıkoyacaktır¹.

Sâlikin bu yolda karşılaşabileceği iki yanılgıdan sakınması gerekir: İlki, amelini kendisine değil Hakk'a nispet ettiği için onu kusursuz ve mükemmel görmesi; ikincisi ise, kulluk görevlerini yerine getirmede gayret göstermemesi¹. Bu sebeple sâlik, bütün amellerinin Hakk'ın tevfîki sayesinde gerçekleştiğini bilmeli ve şeriatın zahirini ihmal etmemelidir¹. Bu durum, sâlikin dünyada bir yolcu gibi olması, kalbi hazin, benzi solgun, gözü yaşlı, salih ameller sahibi olması ve gizli-aşikâr kendi ameline dikkat ederek ölüm halinde güzel amel ve ahlak ile irtihali yüksek olması gerektiği öğüdüyle de desteklenir².