Sâlik Nefs-i Emmâre'den nasıl kurtulur? İlk amelî adım nedir?

Nefs-i Emmâre, tasavvufî sülûkun ilk ve en alt mertebesidir. Bu mertebede sâlikin nefsî arzuları, şehvet, gazab, kibir, hırs, hased, riyâ ve tama' gibi kötü sıfatlar hâkimdir. Sâlik, bu hâlde yaptığı kötülükleri kötülük olarak görmez, hatta "oh olsun, ne iyi yaptım" diyerek pişmanlık duymaz¹·². Nefs-i Emmâre'den kurtulmanın ilk ve en temel adımı, tevbe-i nasûh ile mürşid-i kâmile teslim olmaktır. Bu teslimiyet ve tevbe, sâlikin manen güçlenmeye başlamasını sağlar².

Sâlikin Nefs-i Emmâre'den kurtulma yolundaki ilk amelî adımı, yaptığı yanlışların farkına varması ve pişmanlık duymasıdır. Bu durum, sâlikin Nefs-i Levvâme mertebesine ulaşmasının bir göstergesidir¹·². Nefs-i Levvâme, "kınayan nefs" anlamına gelir ve sâlikin günahlarından dolayı kendini kınadığı, pişmanlık duyduğu ve tevbeye yöneldiği mertebedir. Bu mertebede sâlik, kötülüklerini henüz tamamen durduramasa da, yanlışlıklarının bilincine varır ve kendi kendine pişman olur¹. Bu içsel kınama ve pişmanlık, Kur'ân'da "lâ uksimu bi'n-nefsi'l-levvâme" (Kıyâme 2) ayetiyle de vurgulanır ve bu nefs, mücâhede mahallidir. Sâlikin bu mertebede tevbe, mücâhede ve riyâzat gibi hâller yaşaması beklenir. Bu süreç, nefsin süflî yapısının tezkiye edilerek İlâhî sıfatlarla tahakkuk etmeye başlamasının başlangıcıdır³.