Samediyyet kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Samediyyet kavramı, Fusûsu'l-Hikem'de doğrudan Hâlidiyye Fassı ile ilişkilendirilir ve bu fassın samediyyet bahsi, kavramın doğrudan yeridir. Samediyyet, Allah'ın kimseye muhtaç olmama ve her şeyin O'na muhtaç olma sıfatını ifade eder. İhlâs Sûresi'nin ikinci ayeti olan "Allâhu's-samed" (Allah samed'dir) bu kavramın asıl menşeidir. Sâliklerin tasavvufî yolculuğu, Hak'ka muhtaç oldukları ve Hak'ın hiçbir şeye muhtaç olmadığı bilincinin tahkiki olan samediyyetin idrakine yöneliktir.
Detaylı cevap
Samediyyet, Allah'ın mutlak bağımsızlığını ve her şeyin kendisine yöneldiği tek merci oluşunu ifade eden ilâhî bir sıfattır¹. Kur'ân-ı Kerîm'de yalnızca İhlâs Sûresi'nin ikinci ayetinde geçen "Allâhu's-samed" ifadesi, bu kavramın temelini oluşturur. Tasavvufî anlayışta samediyyet, Hak'ın hiçbir şeye muhtaç olmaması (samediyet-i mutlak) ve tüm mahlûkatın O'na muhtaç olması (samediyyet-i mahlûka) şeklinde iki ana mertebede ele alınır.
Fusûsu'l-Hikem'de samediyyetin doğrudan ele alındığı bölüm Hâlidiyye Fassı'dır. Bu fass, samediyyetin derinlemesine idrakini ve sâlikin bu hakikate ulaşma yolculuğunu işler. Samediyyet, aynı zamanda "taayyün-i sânî" olarak da adlandırılan bir mertebeye işaret eder; bu mertebede bütün ilâhî tavırlar ve mertebeler kendisinde yer alır².
Sâlik, nefs mertebelerini aşarak samediyyet hakikatini idrak etmeye çalışır³. Özellikle oruç gibi beşerî işlerden imtina etme süreçleri, sâlikin kendisinde Hakk'ın eserlerinin zuhur etmesine ve samediyyet sıfatlarına girmesine vesile olur⁴. Bu idrak, kişinin kendi varlığında ilâhî hakikatleri keşfetmesiyle başka bir varlığa ihtiyacının kalmadığını anlamasıyla sonuçlanır³. Samediyyet tecellisi, gönül âlemini nefsânî engellerden arındırarak mânevî yükselişin yolunu açar⁵.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1) · s.233“(Şeriat, Taîrkât, Hakîkat, Marifet) (ص) Sad: Samediyyet (Hiçbir şeye, hiçbir kimseye ihtiyacı olmamak), (م) Mim: Hakîkat-i Muhammedi, (د) Dal: Delili İslâmiyye.”Oku
- 2Sâd Sûresi · s.9“(İbn Berrecân, Tefsir, 4/515) Samed ismine taalluku açısından bakıldığında da (صٓ) bütün mertebe ve tavırların kendisinde yer aldığı “taayyün-i sânî” denilen “ ”Oku
- 3Ramazan ve Oruç · s.50“Bunları yapa yapa samediyyet hakikatini idrak eder. Hani dersimizin sonlarında var ya Vahid, Ahad, Samed, Allah… Peki “Samed” neydi? Samediyyet hakikati neydi? ”Oku
- 4Ramazan ve Oruç · s.48“Ta kiî Samediyyet sıfâtlarına gire. Beşerî işlerden imtina ettiği, yani oruç tuttuğu süre, onda Hakk’ın eserleri zuhur etmeye başlar.”Oku
- 5Esintiler (4) · s.417“Bu ise Samediyyet tecellisidir. Sokakların temizlenmesi, gönül alemine giden irfani yolların nefs yol kesicilerinden arındırmaktır. Mi’rac merdivenlerinin kayma”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.