Sekr kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Sekr, tasavvufta sâlikin fenâ hâlinde aklının Hak ile mest olması, kontrolünü kaybetmesi durumudur. Bu manevi sarhoşluk hâli, ilahi tecellinin şiddetinden kendinden geçme olarak da tanımlanır¹. Ancak bu hâl, sâlikin manevi yolculuğunda bazı sebeplerle bozulabilir veya gizlenebilir.

Birincisi, niyetin bozulmasıdır. "Ameller niyetlere göredir" (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1) hadisi tasavvufun temel taşıdır. Sâlikin niyetine riyâ (ameli halk için yapma), sum'a (amelinin işitilmesini isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) karışırsa, bu hâl bozulur ve gizlenir. Bu üç durum "şirk-i hafî" olarak kabul edilir ve amelin tahakkuk etmesini engeller.

İkincisi, şer'î edebin terk edilmesidir. Bir hâl ne kadar yüksek görünse de, şer'î ölçülere uygun olmadıkça istidraçtır; yani Hak'tan değil, nefisten veya cinden gelir. İbn Arabî'nin de belirttiği gibi, şer'a muvafık olmayan keşif, keşif değil, hayaldir. Bu durumda sekr hâli de bozulur ve hakiki mahiyetini kaybeder.

Üçüncüsü, gaflet ve ülfettir. Sâlikin hâlin sahibinden gafil olup hâle âşık olması, sekr hâlinin gizlenmesine neden olur. "Onlar Allah'ı unuttular, Allah da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayeti bu durumu açıklar. Bu gizlenme (kabz) bazen bir lütuf olarak gelir ve sâliki bekâ-i tâm öncesi temkîne hazırlar. İçsel olan ruhani hükümler üstün geldiğinde nefsani sıfatlar gizlenir². Sultanın tebaasından gizlenmesi gibi, manevi hâller de anlamı sebebiyle gizlenebilir³. Sekr ve sahv hâlleri değişime açık kullara mahsustur; Hakk'a nispetle ne sekr ne de sahv vardır⁴.