Sekr kavramı neye işaret eder?
Sekr, tasavvufta sâlikin manevî bir hâlin üstün gelmesiyle sarhoş olması, ilâhî tecellînin şiddetinden kendinden geçmesi ve aklının Hak ile mest olması durumudur¹. Bu hâlde sâlik, kuvvetli bir vârid sebebiyle kendinden gâib olur, tarab ve lezzet duyar; bu durum "gaybet" hâlinden daha kuvvetlidir². Sekr, Hak'ın cemâl tecellîsinde "kendinden geçme" hâli olup, akıl ve irâdenin geri çekilmesini ifade eder. Hz. Yûsuf'un cemâlinde kadınların ellerini farkına varmadan kesmeleri (Yûsuf 31) sekrin asıl mesnedi olarak görülür; sâlik de Hak'ın cemâlinde aynı şekilde sekr eder.
Detaylı cevap
Sekr, lugatte "sarhoşluk, mest olma" anlamına gelir. Tasavvufî mânâda ise, Hakk Yolcusunun kalbine manevî bir hâlin üstün gelmesi sebebiyle sarhoş olmasıdır¹. Bu hâl, ilâhî tecellînin şiddetinden kendinden geçme ve aklın Hak ile mest olması şeklinde tezahür eder³. Sâlik, bu durumda kendi cismâniyet âleminin vehminden ve fikrinden uzaklaşarak ruhanî bir zevk yaşar⁴. Sekr, kuvvetli bir vârid sebebiyle kendinden gâib olma hâlidir ve tarab ile lezzet verir; bu hâl, "gaybet" hâlinden daha güçlüdür².
Sekr hâlinde olan sâlik, âlemi et ve yağ tabakası gözüyle değil, "Ak-dide" ile yani Uluhiyet gözüyle, İnsân-ı Kâmil'in gözüyle görür⁵·⁶·⁷. Bu manevî sarhoşluk, Hak'ın cemâl tecellîsinde "kendinden geçme" durumunu ifade ederken, akıl ve irâdenin geri çekilmesini de beraberinde getirir. Sekr, sahv (uyanıklık, ayıklık) ile çift olarak ele alınan bir hâldir. Baklî'ye göre, âyette belirtilen işrak vakti, sekr ehlinin manevî sarhoşluğundan ayılıp saf bir idrakle şuur hâline gelmesine işarettir; yani sabahın aydınlığında vecd hâlinden temkine geçiş ve şuurun berraklaşması vardır⁸. Klasik tasavvuf, "sahv sekrden a'lâdır" der; zira sahv ehli halka faydalı iken, sekr ehli kendi içine kapanmıştır. Ancak, ârif-i muhakkik ve vâris-i müdekkikin kelâmı, sekr ehlinin sözlerinden değildir; bu kelâm usûl ve ma'rifet üzeredir⁹. Sekr ve sahv, televvün (renklenme) kabul eden bendegâna mahsustur; Hak'a nispetle ne sekr ne de sahv vardır¹⁰.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Mesnevî Cilt 5 · Beyit 297 (s. 91)“Çok sekr, vecd ve kendinden geçme, gönül ehlinin kapısından cana çarptı. &10024; 297. Çok sekr, vecd ve kendinden geçme, gönül ehlinin kapısından cana çarptı. "”Oku
- 2Mesnevî Cilt 2 · Beyit 2839 (s. 253)“Ey bu fâni ribattan kurtulmamış olan kimse, sen mahvı, sekri ve inbisâtı ne bilirsin? Ey bu fâni olan sûret âlemi misafirhânesinden yakasını kurtaramamış olan k”Oku
- 3K1-71,Sekr
- 4Mesnevî Cilt 10 · Beyit 2936 (s. 264)““Nim şeb” ifadesi, insân-ı kâmilin Hak’ın vücudunda halkı müşâhede etmesine işaret eder; “nim mest” ifadesi ise mahv içinde sekrine işâret eder.”Oku
- 5Kâf Sûresi, s. 105“------------------- İşte manevi şeker-sekr ikram edilip, manevi Sekr halinde olan salik, “Şekerci Dede” nin verdiği şekerler ile artık. Âlemi et, yağ tabakası g”Oku
- 6Kamer Sûresi, s. 131“------------------- İşte manevi şeker-sekr ikram edilip, manevi Sekr halinde olan salik, “Şekerci Dede” nin verdiği şekerler ile artık. Âlemi et, yağ tabakası g”Oku
- 7Nahl Sûresi, s. 118“Ve Rab'leri onlara temiz (lezzetli) içecekler sundu.” 76 ------------------- İşte manevi şeker-sekr ikram edilip, manevi Sekr halinde olan salik, “Şekerci Dede””Oku
- 8Sâd Sûresi, s. 48“Öte yandan Baklî’ye göre âyette belirtilen işrak vakti, “ sekr ” ehlinin mânevî sarhoşluğundan ayılıp saf bir idrakle şuur hâline gelmesine işarettir. Yani saba”Oku
- 9Kelime-i İbrâhîmiyye, s. 152“İmdi “ibâdet”in Hakk’a ıtlâkı sû’-i edebden münbais olmadığı gibi ashâb-ı sekrin kelâmı kabîlinden dahi değildir. Bu kelâm, ârif-i muhakkik ve vâris-i müdekkiki”Oku
- 10Kelime-i Dâvûdiyye, s. 56“تَأخَّــر َتَقَــدَّم َ مِــن ْ ذَنْبِــك َ وَمَــللّٰــه ُ مَــلِيَغْفِــر َ لَــك َ(Fetih, 48/2) Allah Teâlâ senin geçmiş ve gelecek günâhlarını gafr ve setre”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.