Sekr kavramında dış-anlam ile iç-anlam farkı nedir?

Sekr, lugatte "sarhoşluk, mest olma" anlamına gelir². Tasavvufta bu kavramın dış-anlamı, sâlikin ilâhî tecellînin şiddeti karşısında aklî ve irâdî kontrolünü yitirmesi, adeta dünyadan koparak Hak ile mest olmasıdır. Bu durum, Hz. Yûsuf'un güzelliği karşısında kadınların ellerini farkında olmadan kesmeleri örneğiyle açıklanır; kadınlar Yûsuf'un cemâlinde "sekr" ettikleri için bu eylemi gerçekleştirmişlerdir. Bâyezîd-i Bistâmî'nin "Sübhânî" sözü de sekrin dışa vuran bir tezâhürü olarak kabul edilir. Bu hâl, Hak'ın cemâl tecellîsinde "kendinden geçme" olarak nitelendirilir ve akıl ile irâdenin geri çekildiği bir mertebedir.

Sekr kavramının iç-anlamı ise, bu dışsal sarhoşluğun altında yatan daha derin ve bâtınî hakikatleri ifade eder. Bu, mutlak varlığın hem dış âlemde hem de iç âlemde mevcut olduğu idrâkidir¹. Sâlikin bu idrâk neticesinde kendi iç dünyasında bir tefekkür yolculuğuna çıkması, Hakk'ın marifetine ulaşma çabasıdır³. "Nefsini bilen kimse muhakkak Rabb'ini bildi" hadisi, nefsin toplu olarak bilinmesinin Hakk'ın toplu olarak bilinmesini gerektirdiğini vurgulayarak bu içsel yolculuğun önemini belirtir¹. İç ve dışın tek bir hakikatin veçheleri olduğu anlayışı, sâlikin içsel dönüşümünü ve Hakk'a yönelişini ifade eder⁴. Bu bağlamda, sekr hâli, sâlikin Hak'la olan münâsebetinde yaşadığı, dışarıdan bakıldığında kendinden geçme gibi görünen, ancak içsel olarak mutlak varlığın idrâkine ve Hak'ta fânî olmaya yönelik bir hâldir.