Sekr'in üç açılım dili (lugat / akâid / mârifet) nasıldır?

Tasavvufî kavramların çok mertebeli yapısı gereği, sekr de lugat, akâid ve mârifet olmak üzere üç farklı dilde ele alınır. Bu diller, kavramın zâhirî anlamından bâtınî hakîkatine doğru bir tahkîk silsilesi sunar.

Lugat dili açısından sekr, kelimenin Arapça kökenine inilerek "sarhoşluk, mest olma" gibi zâhirî ve herkesin paylaştığı anlamları ifade eder. Bu, kelimenin sözlük anlamıdır ve tasavvufî anlamlandırmanın temelini oluşturur.

Akâid dilinde sekr, doğrudan fıkıh veya kelâm ilminin teknik bir terimi olmasa da, tasavvufî bir hâl olarak İslâmî ilimler çerçevesinde değerlendirilir. Bu mertebede sekr, Kur'ân-ı Kerîm'deki kıssalarla örneklendirilir. Özellikle Hz. Yusuf'un güzelliğini gören kadınların, onun cemâlinde kendilerinden geçerek ellerini farkına varmadan kesmeleri (Yusuf 31) sekinin akâiddeki mesnedi olarak gösterilir. Bu durum, akıl ve iradenin geçici olarak geri çekildiği, yoğun bir hayranlık ve mest olma hâlini ifade eder.

Mârifet dili ise sekinin en derin ve bâtınî mertebesini açığa çıkarır. Bu mertebede sekr, sâlikin fenâ hâlinde Hakk'ın cemâl tecellîsiyle aklının mest olması, kendinden geçmesi ve iradesinin geri çekilmesi durumudur. Bu hâl, sâlikin Hak ile olan kurbiyyetinde yaşadığı ilâhî bir açılımın ifadesidir; akılda ve gönülde bir parlama ile aydınlanma ve yeni ufuklar açılır¹. Sekr ehli olan Bâyezîd-i Bistâmî ve Hallâc-ı Mansûr gibi sûfîler, fenâ hâlinde "Sübhânî" veya "Enel-Hakk" gibi zâhirî tezat sözler söylemişlerdir ki bunlar sekinin mârifet dilindeki tezahürleridir. Bu hâl, tasavvufta sahv ile çift olarak ele alınır ve "sahv-i ba'de's-sekr" (sekrden sonra ayılma) sülûkun kemâli olarak kabul edilir. Yûsufiyye Fassı'nın "cemâliyye" bahsi, sekinin bu mârifet mertebesinin menşeidir.