Şems 7-10 ayetinin merkezî tasavvufî kavramı nedir?

Şems Sûresi'nin 7-10. âyetleri, "Nefse ve onu düzgün bir biçimde şekillendirip ona kötülük duygusunu ve takvasını (kötülükten sakınma yeteneğini) ilham edene andolsun ki, nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir"¹ buyurarak, insanın iç dünyasındaki bu ikili yapıyı ve arınmanın önemini ortaya koyar. Tasavvufî sülûkun temel gayelerinden biri olan nefs tezkiyesi, bu âyetlerin işaret ettiği kurtuluşa erme yolunun anahtarıdır. Sâlik, yedi nefs mertebesini (Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râdıye, Mardiyye, Sâfiye/Kâmile) aşarak nefsini arındırmaya çalışır.

Bu mertebelerden özellikle Nefs-i Levvâme, Şems Sûresi'nin bu âyetleriyle doğrudan ilişkilidir. Zira bu mertebede sâlik, kötülüklerinden dolayı kendini levmeder, vicdanı uyanıktır ve nefsî dürtülerle mücadele eder. Tevbe, mücâhede ve riyâzat gibi uygulamalar bu mertebede zuhûr eder. Nefsin arındırılması süreci, tasavvufî hâllerin tahakkuku için zaruridir; çünkü bir alt mertebenin zulmeti aşılmadan üstteki hâllerin tam anlamıyla yaşanması mümkün değildir. Şems Sûresi'nin bu âyetleri, nefsin hem kötülüğe hem de takvaya meyilli yaratıldığını belirterek, sâlike nefsini arındırma sorumluluğunu yükler ve bu arınmanın nihai sonucunun kurtuluş olduğunu müjdeler. Bu bağlamda, Necdet Ardıç gibi mürşidlerin irfan mektebinde nefs tezkiyesi ve tasavvufî idrakler önemli bir yer tutar²·³.