Sıfât-ı Zâtiyye'yi yaşamak için günlük amelî tertîb nasıl olmalıdır?

Sıfât-ı Zâtiyye'yi yaşamak için günlük amelî tertîb, sâlikin mânevî yolculuğunda önemli bir yer tutar. Bu tertîb, Hak'ın zâtına ait olan ve O'nun varlığını, başlangıçsızlığını, sonsuzluğunu, yaratılmışlara benzemeyişini, kendi kendine var oluşunu ve birliğini ifade eden sıfatları (Sıfât-ı Zâtiyye, K1-88) idrâk etme gayretidir. Bu idrâk, sadece teorik bilgiyle değil, aynı zamanda günlük yaşantıya yansıyan amellerle de pekiştirilir.

Birinci olarak, mürşid rehberliği ve vird edinme esastır. Hakikat talibinin kendi fikriyle yaptığı amel ve mücâhede ya haddinden fazla ya da eksik olacağından, insân-ı kâmil mürşidin tertibi ile itidalli bir yol izlenmesi mümkündür¹. Mürşid tarafından sâlike verilen düzenli okunan dua ve zikir listesi olan vird, günlük amelî tertîbin önemli bir parçasıdır². Sâlik, kendini şeyhinin kemaline teslim etmeli ve mürşid huzurunda "gassal elindeki meyyit gibi" olmalıdır³.

İkinci olarak, Kur'an tilaveti ve tefekkür bu tertîbin merkezindedir. Sâlikin virdi her gün Kur'an-ı Kerim okumak olmalı, eğer yoksa her gün en az bir yaprak meal ile birlikte sesli okunmalı ve tefekkür edilmelidir⁴. Bu, Hak'ın kelâmı üzerinden O'nun sıfatlarını ve hikmetlerini idrâk etmeye yardımcı olur.

Üçüncü olarak, salih ameller işlemek ve kalbi Hak'la dengelemek gerekir. Sıfât-ı Zâtiyye'nin bir tezahürü olan mîzân, sâlikin her amelinde ve her hâlinde kendisini Hak'ın hükmü mîzânına çekme idrâkidir. Amellerin ihlası, hakiki ihlas ile olmalıdır; zira Allah kalplere ve amellere bakar, saraylara ve mallara değil⁵. Salih amel, "ma'nâsı Hakk'tan, tatbiki kuldan" olan ilâhî amel/iş olup, Hakk'ın zâtına ulaşmadaki çalışmalardır ki bu da irfaniyettir⁶. Sâlik, dünyada yolcu gibi olmalı, kalbi hazin, benzi solgun, gözü yaşlı, ameli salih, zühd içinde ve Rabb-ı Kerim'in yoldaşı olmalıdır⁷. Bu, Hakkel Yakîn mertebesine ulaşma yolunda, yani hakikatin ta kendisi ile yaşama ve bizzat bilme mertebesine erişme çabasıdır⁸.