Sırat-ı Müstakîm kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Sırat-ı Müstakîm kavramı, Muhyiddîn İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserinde özellikle Hûdiyye Fassı ile ilişkilendirilir. Bu Fass, Hz. Hûd (a.s.)'ın hikmeti olan Hikmet-i Ehâdiyye'yi işler ve "Rabbim doğru yol üzerindedir" (Hûd 11:56) ayetini temel alır. Tasavvufta Sırat-ı Müstakîm, Hak'ın kendi varlığının tezahürü ve her varlığın kendi Rabb-ı hâssının istikameti olarak açıklanır. Bu, akâiddeki şerîat yolunun ötesinde, varlığın bütün cihetlerinin Hak'ka yöneldiği vücudî bir hakikati ifade eder¹.
Detaylı cevap
Sırat-ı Müstakîm, Fusûsu'l-Hikem'de Hûdiyye Fassı'nda tafsilatlı bir şekilde ele alınır². Bu Fass, Hz. Hûd (a.s.)'ın "Rabbim sırat-ı müstakîm üzeredir" (Hûd 11:56) beyanına dayanır³. İbn Arabî'ye göre, Allah'a mahsus bir Sırat-ı Müstakîm vardır ki, her şeyde âşikârdır ve gizli değildir; bu yol, bütün varlıksal aynlarda ve ilahî isimlerde tecelli eder⁴. Her ismin kendine özgü bir yolu, bir istikameti vardır ve bu istikamet o ismin Sırat-ı Müstakîm'idir³. Mevcudat, kendi Rabb-ı hâslarının Sırat-ı Müstakîmi üzerinde yürürler⁵. Bu, her varlığın kendi ezelî hakikatine uygun bir seyir içinde olduğunu gösterir. Fâtiha Sûresi'ndeki "İhdinâ's-Sırâta'l-Müstakîm" (bizi doğru yola ilet) niyazı ise, genel Sırat-ı Müstakîm'den ziyade, zâtî Tevhîd'e ve Hakîkat-i Muhammediyye'ye daveti ifade eder⁵·¹. Bu yol, noksan yoldan kemal yoluna doğru bir ilerleyiştir¹. Akâidde şerîatin ana yolu olarak görülen Sırat-ı Müstakîm, tasavvufta vücudun bizzat tezahürü olarak, yani Hak'ın kendi varlığının çizgisi olarak okunur.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Hûd Sûresi · s.68“Akıllara şu soru gelebilir: Madem ki her isim kendi sırat-ı müstakimi üzerinedir. Ve o ismin terbiyesi altında bulunan kişi de onun sırat-ı müstakimi üzerinde y”Oku
- 2TB. Kelime-i İsmâîliyye & Ya'kûbiyye · s.17“Yani Rabları onları perçemlerinden tutmuştur çekip götürmektedir ve Rabları da sırat-ı müstakim üzeredir, doğru yol üzeredir. İşte “yayın eğriliği doğruluğundan”Oku
- 3Kelime-i Hûdiyye · s.28“Rabb'im sırat-ı müstakim üzeredir. Çünkü her bir ismin kendisine özgü bir yolu vardır; ve bu özgü yol da onun sırat-ı müstakimidir. Ve bu ayet-i kerimede "dâbbe”Oku
- 4Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba · s.46“Muhyiddin Arabi Hazretleri Fusüs’ül Hikem, Ahmed Avni Konuk şerhinin Hud Fass’ının başında Sırât-ı Müstakim Hakkında şöyle yazılmıştır. Allâh'a mahsûs sırât-ı m”Oku
- 5TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180) · s.96“Rabb-ı hassı olan isme göre said olduğunu her birisinin kendi Rabb-ı hası olan isme göre said olduğunu yani o istikamette said olduğunu ve her bir mevcudattan R”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.