Sırat-ı Müstakîm'in Hûdiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Sırat-ı Müstakîm, tasavvufta Hak'ın kendi varlığının çizgisi olarak idrak edilir. Hûdiyye Fassı, bu kavramı "ahadiyyet-i rubûbiyyet" (Rablık birliği) hikmetiyle ilişkilendirir². Şeyh-i Ekber İbn Arabî, Yûsuf Fassı'nda zikrettiği "ahadiyyet-i zâtiyye" (Zât birliği) ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye" (ilâhî isimler birliği) kavramlarının ardından, Hûdiyye Fassı'nda "ahadiyyet-i rubûbiyyet"i açıklar³. Bu hikmet, Hûd (a.s.)'ın idrak ettiği bir hakikattir⁴.

Hûdiyye Fassı'nda Sırat-ı Müstakîm'in vücudî mertebesi vurgulanır. Hûd Suresi 56. ayetinde geçen "mâ min dâbbetin illâ huve âhızun bi nâsıyetihâ, inne rabbî alâ sırâtın mustekîm" (Yürüyen hiçbir canlı mahlûk yoktur ki, O, onun perçeminden tutmuş olmasın. Muhakkak ki benim Rabbim, Sırat-ı Mustakîm üzeredir) ifadesi, her varlığın kendi Rabb-ı hassının kontrolünde olduğunu ve onun sırat-ı müstakîmi üzerinde bulunduğunu gösterir¹·⁵. Bu, her varlığın kendi fıtratına, cibilliyetine ve özelliğine uygun bir Sırat-ı Müstakîm'i olduğu anlamına gelir⁶. Mevcudat, kendi Rabb-ı hasslarının Sırat-ı Müstakîmi üzerinde hareket eder ve bu yol, onların perçeminden tutularak çekildiği bir istikamettir¹. Bu durum, her varlığın kendi özel Rabbi olan isme göre mutlu olduğunu ve her bir varlıktan özel Rabbinin razı olduğunu beyan eder⁷. Ancak Fâtiha Suresi'nde bahsedilen Sırat-ı Müstakîm, diğer varlıkların Sırat-ı Müstakîmi'nden farklı olarak, Sıratullah'a ulaştıran ve miraca götüren özel bir yoldur⁶.