Tâ-Hâ Sûresi'nin tasavvufî okumasında esas alınan Fass hangisidir?

Tâ-Hâ Sûresi'nin tasavvufî okuması, sûrenin genelinde yer alan zâhir ve bâtın nurlardan istifade etme gayretini içerir¹. Sûredeki "Muhakkak ki Ben, Ben Allâh'ım, Ben'den başka ilâh yoktur, Bana kulluk et!" (Tâ-Hâ 20/14) ayeti, Cenâb-ı Hakk'ın Mûsâ (a.s.)'a Zâtî bir hitapla doğrudan kulluk emrini bildirmesi açısından önemlidir³. Bu doğrudan kulluk emri, tasavvuftaki ihlâs ve tevhid anlayışının temelini oluşturur.

Sûrede Firavun'un Mûsâ (a.s.)'a karşı sergilediği tavırlar, özellikle "Size izin vermemden önce ona îmân mı ettiniz? Muhakkak ki o, gerçekten size sihir öğreten, sizin büyüğünüzdür (ustanızdır). Bu durumda mutlaka sizin ellerinizi ve ayaklarınızı çaprazlama keseceğim. Ve sizi mutlaka hurma ağacına asacağım." (Tâ-Hâ 20/71) şeklindeki tehditleri⁴·⁵·⁶·⁷, nefsin hilafet iddia etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayan etme mücadelesi bağlamında değerlendirilebilir. Bu durum, Terzibaba çizgisinde halifeliğin, sâlikin nefsinin hilafetini Hak'a teslim etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayan etmesi olarak tanımlanan Âdemiyye Fassı'nın menşei olan halifelik kavramıyla dolaylı bir ilişki kurar.

Ayrıca, Fusûsu'l-Hikem'de Âdemiyye Fassı'nda meleikelerin nizaı ve Âdem'in meleikeden efdaliyeti meselesi ele alınırken⁸, İshâkî Fassı'nda ise zebih kıssası ve İshak (a.s.)'ın zebih olduğu beyan edilir². Tâ-Hâ Sûresi'ndeki Mûsâ (a.s.) kıssası, bu fasslarda işlenen kulluk, teslimiyet ve ilahî iradeye boyun eğme temalarıyla örtüşür. Özellikle Mûsâ (a.s.)'a emrolunan kulluk, Âdemiyye Fassı'nın özünde yer alan emaneti taşıma vasfı ve Esmâ-i İlâhiyye'nin cami bir mahalde izharı ile bağlantılıdır.