Tasavvufta Ahadiyyet kavramının tanımı nedir?

Ahadiyyet, tasavvufî vücud bahsinde merkezi bir konuma sahiptir ve Hazerât-ı Hamse sıralamasında ikinci mertebedir: lâ-taayyün (a'maiyyet) → ahadiyyet → vâhidiyyet → âlem-i ervâh → âlem-i şehâdet. Bu mertebe, Hak'ın "tek olma" makâmıdır; ancak bu teklik hiçbir nispet kabul etmez, "tek" demek bile bir taayyün iken ahadiyyet bu taayyünün en ince hâlidir. "Ahad" kelimesi, çoğalma kabul etmeyen sırf tekliği ifade ederken, "vâhid" kelimesi çoğalmaya zemin olabilen birliği belirtir; İhlâs Sûresi'nde "ahad" kullanılması, Hak'ın çoğalmaz tekliğine vurgu yapar.

Ahadiyyet mertebesinde ilâhî esmâ ve sıfatlar henüz kapalıdır, hepsi "tek bir Hak'ta" mevcuttur¹. Vâhidiyyet mertebesinde ise bu esmâlar tafsîl bulur, er-Rahmân, el-Mâlik gibi isimler ortaya çıkar. Bu nedenle ahadiyyet, esmânın açılmasından önceki mertebedir ve vâhidiyyetin menşeidir. Tasavvuf yoluna yeni girmiş sâlikler için Hakk'ın ahadiyyet mertebesinden sonraki bütün zuhurları mâsivâ olarak kabul edilebilir⁴. Necdet Ardıç'a göre, Zât-ı Akdes'in a'maiyyetinden ahadiyyetine tenezzül ettiğinde hüvviyet ve inniyet vasıfları zuhur eder; ahadiyyet vâhidiyyet ve ulûhiyyete tenezzül edince Kelime-i Tevhid'in "Allah" bölümü şekillenir⁵. Bazı tasniflerde "ahadiyyet-i zâtiyye", "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye" ve "ahadiyyet-i rubûbiyyet" gibi farklı ahadiyyet mertebeleri de zikredilir⁶.