Tasavvufta Âlem-i Mânâ kavramının tanımı nedir?

Âlem-i Mânâ, tasavvufî vücud bahsinin soyut yönünü teşkil eder ve klasik tasavvufta âlem-i şehâdetin (görünür dünya) zıddı olarak âlem-i gayb veya âlem-i mânâ (görünmez dünya) şeklinde iki ana âlem ayrımında yer alır. Âlem-i şehâdet beş duyu ile algılanan somut ve fizikî dünyayı ifade ederken, Âlem-i Mânâ akıl ve kalp ile idrâk edilen soyut ve ruhânî dünyadır.

Bu âlem, Hazerât-ı Hamse olarak bilinen beş ilâhî hazret düzeninde, âlem-i ervâh (ruhlar âlemi) ve âlem-i misâl (misâl âlemi) mertebelerini içine alır. Âlem-i ervâh, soyut akılları (akl-ı evvel, kerubiyyîn) ve ruhânî varlıkları (melâike) barındırırken, âlem-i misâl sûretler berzahını, yani soyut mânâlarla somut sûretler arasındaki geçiş mertebesini temsil eder. Nitekim Kelime-i Âdemiyye eserinde âlem-i misâle "âlem-i berzah" ve "mürekkebât-ı latîfe" dahi dendiği, ehl-i tasavvufun ise âlem-i ervâh ve misâli cem'edip "âlem-i melekût" dediği belirtilir¹. Âlem-i misâl, ruhlar âleminden cisimler âlemine ulaşan "feyz-i mukaddes"in vasıtasıdır¹.

Sâlikin Âlem-i Mânâ'ya açılma yolları arasında rüyâ-yı sâdıka (sâdık rüyâlar), mükâşefe (uyanıkken yaşanan müşâhedeler) ve ilhâm (Hak'tan kalbe doğrudan inen mânâlar) bulunur. Hadîs-i şerîfteki "mü'minin sâdık rüyâsı nübüvvetin kırk altıda biridir" ifadesi, rüyâların bu âlemden haber getirdiğini gösterir. Âlem-i Mânâ'nın iletişim aracı ise Şîsiyye Fassı'nın nefes-i Rahmânî bahsinde gösterilir. Bu nefes-i Rahmânî, Zât mertebesindeki "ilm-i ilâhi"de bulunan "a'yân-ı sabite"lerin sıfat mertebesinde "rûh"tan latif birer mânâ elbisesi giyerek "esma mertebesi"ne tenezzül etmesiyle "nûr-u ilâhi"nin yayılmaya başladığı yerdir²·³. Bu iki âlemin, yani "akl-ı kül" ile "nefs-i kül"ün müşterek faaliyet göstermelerinden (izdivacından) ise "âlem-i ecsam" (cisimler âlemi) ortaya çıkar³.