Tasavvufta Âlem-i Misâl kavramının tanımı nedir?

Âlem-i Misâl, tasavvufî vücud bahsinde berzâhî bir mertebe olarak kabul edilir ve soyut mânâların somut sûretlere dönüştüğü bir geçiş alanıdır. Bu âlem, beş mertebeli sıralamada (lâhût-ceberût-melekût-misâl-nâsût) dördüncü sırada bulunur ve soyut âlemler ile somut âlem arasında bir köprü vazifesi görür. Tasavvuf ehli, bu âlemi "âlem-i berzah" ve "latif bileşikler" olarak da isimlendirir¹.

Âlem-i Misâl iki ana kısma ayrılır: Misâl-i mutlak ve Misâl-i mukayyed. Misâl-i mutlak, kâinatın ezelî sûretlerinin bulunduğu mahal olup, Hak'ın ilminden gelen sûretlerin nefes-i Rahmânî mertebesinde tecellî ettiği yerdir. Bu âlemin idrak edilmesi için insanın hayâl kuvveti şart değildir, görme kuvveti ile de idrak edilebilir³. Misâl-i mukayyed ise, sâlikin şahsî keşiflerinin, rüyâlarının ve mükâşefelerinin gerçekleştiği, insanın iç âlemine bağlı olan mahaldir. İbn Arabî'ye göre, küllî ilmin mânâları "ümmü'l kitap"tan Levh-i Mahfuz'a, oradan da Âlem-i Misâl'e nâzil olur ve daha sonra his âleminde ceset ile sûretlenerek his gözüyle görülür⁴.

Rüyâlar ve mükâşefeler Âlem-i Misâl'de gerçekleşir. Hadîs-i şerîfteki "mü'minin sâdık rüyâsı nübüvvetin kırk altıda biridir" ifadesi, rüyâların bu âlemden geldiğini gösterir. Sâdık rüyâlar misâl-i mutlak'tan, karışık rüyâlar ise misâl-i mukayyed'den kaynaklanır. Sâlikin kalbi temizlendikçe, Âlem-i Misâl'in perdeleri açılır ve oradaki sûretleri müşâhede etme imkânı bulur. Âlem-i Misâl, ruhlar âleminden cisimler âlemine ulaşan "kutsal feyz"in aracısı olarak da önemli bir işlev görür². Bu âlem aynı zamanda "hayâl âlemi" olarak da adlandırılır, zira bu sûretlerin idrak edilmesi hayâl gücüyle mümkündür³.