Tasavvufta Besmele kavramının tanımı nedir?
Tasavvufta Besmele, "Bismillâhi'r-Rahmâni'r-Rahîm" kelimesinin kısaltması olup, "Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla" anlamına gelir. Bu ilahi formül, tasavvufî sülûkun ve tüm amellerin kapısı, kâinatın açılış kelimesi ve vücudun kendisi olarak kabul edilir. Kur'ân-ı Kerîm'de Tevbe Sûresi dışındaki 113 sûrenin başında yer alması ve Neml Sûresi'nin 30. ayetinde geçmesi, onun kutsiyetini ve önemini vurgular¹·². Hadislerde de belirtildiği üzere, besmele ile başlanmayan her iş noksan ve bereketsiz kalır³. Besmele, Allah'ın isimlerinden biri olup, O'nun en büyük ismi (İsm-i Âzam) ile arasında gözün siyahı ile beyazı kadar yakınlık olduğu ifade edilir³.
Detaylı cevap
Besmele, tasavvufî anlayışta muhteşem bir kapı olarak görülür ve Kur'ân'ın açılışı olması sebebiyle "bütün ilâhî kelâmın özeti" sayılır. Hz. Ali'ye atfedilen bir sözde, tüm Kur'ân'ın Fâtiha'da, Fâtiha'nın besmelede, besmelenin 'b' harfinde ve 'b' harfinin altındaki noktada toplandığı belirtilir; bu da besmelenin tasavvufî derinliğini gösterir.
Besmele'nin yapısı üç temel ismi içerir:
- Allah: Bütün esmâyı toplayan, ulûhiyyeti ifade eden ism-i câmîdir.
- Er-Rahmân: Mü'min-kâfir ayrımı yapmaksızın tüm kâinatı kuşatan "genel rahmet" sahibidir.
- Er-Rahîm: Özellikle mü'minleri âhirette rahmetiyle kuşatan "özel rahmet" sahibidir. Bu üç isim, ulûhiyyetin rahmette, rahmetin ise hakikatte zuhur ettiğini gösteren bir rahmet-üstüne-rahmet silsilesidir.
Klasik tasavvuf, besmelenin 'b' harfine özel bir önem verir. 'B' harfi, kelimenin başında "ile, vasıtasıyla" anlamını taşır ve vücud-ı haricînin ilk harfi olarak kabul edilir; bu da vahidiyyet mertebesine işaret eder. Besmele, aynı zamanda Kur'ân'ın, kâinat kitabının ve insân-ı Kâmil'in müşterek âyeti olarak da nitelendirilir³. Hz. Peygamber'in hadislerinde besmelenin önemi sıkça vurgulanır; "İlk yazılan besmeledir," "Âdem (a.s.)'a ilk gelen besmeledir," "Müminler besmele yardımı ile sırattan geçer," ve "Cennet davetiyesinin imzası besmeledir" gibi ifadelerle besmelenin manevi değeri açıklanır⁴·³. Allah Teâlâ'nın, besmele-i şerif hangi şey üzerine okunursa o şeyde bereket yaratacağına dair yemin ettiği de rivayet edilir⁵. Besmele-i Şerif'te geçen Allah Esmâsı'nın zâtî zuhur mahalli, "sıfat" mertebesi olan Hakikat-i Muhammedî'dir; Rahmân ve Rahîm olarak dışa dönük zuhur mahalli ise Hz. Muhammed (s.a.v.)'dir⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.) · s.232“(9-1=8) Cennet mertebeleridir. (19) ile ifâde edilen Besmele-i Şerif’i kişi güzel bir şekilde çeker ve (5) vakit namazı da kılarsa (19+5=24) yani 24 saat ile bü”Oku
- 2Kelime-i Tevhîd · s.535“Bu sebeple 114 sureden sadece birinin başına besmele gelmemiştir. O besmele ise, "Neml Suresi"nin 30. ayetinde yer almıştır. İşte bu yüzden 114 sureden sadece 1”Oku
- 3Terzi Baba (Cilt 2) · s.222““Besmele ile başlanılmayan her iş noksan kalır.” Beyheki…… “İbni Ömer R.A. dan rivâyet edildiğine göre, Cibrili emîn bana vahiy getirdiği zaman, ilk olarak “Bis”Oku
- 4Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi · s.109“. ------------------- “İlk yazılan besmeledir.” “Âdem (a.s.) ilk gelen besmeledir.” “Müminler besmele yardımı ile sırattan geçer.” “Cennet davetiyesinin imzası ”Oku
- 5Terzi Baba (Cilt 2) · s.223“Ve Allâhu Teâlâ, besmele-i şerif hangi şey üzerine okunursa muhakkak o şeyde bereket yaratacağına dair, izzet ve celâline yemin etti” İbni Mes’ud tan rivâyet ed”Oku
- 6Fâtiha Sûresi · s.75“İlgisi dolayıyla KEHF SÛRESİ isimli kitabımızdan besmele ile ilgili bölümüde İlâve edelim. Burada da genel olarak besmele-i şerife bakış vardır. "Euzü Billâhi m”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.