Tasavvufta Hakîkat-i Muhammediyye kavramının tanımı nedir?

Hakîkat-i Muhammediyye, tasavvuf doktrininin anahtar kavramlarından biridir ve Hz. Muhammed'in fizikî doğumundan ziyade, mânevî hakikatini ifade eder. Bu hakikat, kâinattan önce var olan bir nur olarak kabul edilir ve "evvelü mâ halekallâhu nûrî" (Allah'ın halk ettiği ilk şey benim nûrumdur) sözüyle temellendirilir. Tasavvufta bu hakikatin tedricî tezahürü üç kademede ele alınır: İlk olarak Nûr-ı Muhammedî olarak Hak'ın ahadiyetten sonraki ilk taayyünüdür. İkinci olarak, kâinatın halkına başkanlık eden ilahî akıl olan Akl-ı Evvel veya Rûh-ı A'zam mertebesidir. Üçüncü olarak ise, bu hakikatin Hz. Muhammed'in tarihsel şahsında vücud-ı haricîye gelmesi, yani Hakîkat-i Muhammediyye-i Hâriciyye'dir.

Hakîkat-i Muhammediyye, Hakk'ın mutlak varlığı ile halkın izafî varlığı arasında büyük bir berzah (geçiş noktası) işlevi görür². Hakikî varlıktan inen zâtî ve isimsel feyzler, bu hakikat vasıtasıyla dağıtılır². Tasavvufta mutlak olarak kutub dendiği zaman, en büyük veli, insân-ı kâmil ve Hakîkat-i Muhammediyye anlaşılır³·⁴. Bu hakikat, bütün peygamberlerin devirlerini kuşatır ve peygamberlerin şeriatları, hakikatleri ve feyzleri hep Hakîkat-i Muhammediyye'den gelir⁵. Bu sebeple, Muhammediyet'i Hz. Muhammed'in Mekke ve Medine'deki tarihsel yaşamına hasretmek doğru değildir; zira o, sonsuz uzayda öncesiz ve sonrasız olarak var olan ve yok olan şehadet âlemlerinde uygun taayyünât ile zahir olur ve bütün hakikatleri kapsar⁶. Hakîkat-i Muhammediyye'ye tasavvuf ıstılahında "mertebe-i vahdet ve ulûhiyyet" de denir⁵.