Tasavvufta Kibir kavramının tanımı nedir?
Tasavvufta kibir, kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi, büyüklenmesi ve güzel amellerini kendisine mal etmesi olarak tanımlanan, kalbin en büyük hastalığı ve sülûkun en büyük engeli olan nefsanî bir hâldir¹. Bu hâl, özellikle Hakk'ı ve hakikati kabule engel olan yönüyle tasavvufta çok önemli bir mesele olarak ele alınır². İblis'in "ben ondan hayırlıyım" (A'râf 12) sözüyle ortaya çıkan kibir, iblisî bir sıfat olarak görülür ve kalbinde zerre kadar kibir olanın cennete giremeyeceği hadis-i şerifle belirtilerek tehlikesi vurgulanır. Seyr-i sülûk esnasında müridin bedeninden kibir ve azamet elbisesini çıkarıp alçakgönüllülük elbisesini giymesi gerektiği ifade edilir³.
Detaylı cevap
Kibir, tasavvuf ahlâkında ana hastalıklar tasnifinin başında yer alır ve kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi, güzel işlerini ve amellerini kendinden bilmesi demektir¹. Kibrin en tehlikeli türü, Hakk'ı ve hakikati kabule engel olanıdır⁴. Bu durum, nefsin kendi ürettiği kötü amelleri, yanlış fikirleri ve bâtıl inançları hakikat ve marifet gibi göstermesi, onlarla övünmesi olarak da açıklanır; bu, riya, kibir ve enâniyetin ta kendisidir⁵. Tasavvufî yolculukta, müridin mürşid huzurunda kibir ve azamet elbisesini çıkarıp alçakgönüllülük ve miskinlik elbisesini giymesi esastır³. Kibir, aynı zamanda gurur ve bıyık (şan ve namus) ile ilişkilendirilir; üstatlığın gereği olan kibir ve gururun, aşk şarabına sığmayacağı belirtilir⁶. Tasavvuf ehli, kibir korkusundan sakınarak daima zillet ve acz hâlini anar; bu, temkin (istikamet üzere sağlamlık ve kararlılık) makamının bir gereğidir⁷. Kibir, kişiyi kâfirliğe ve yol kesiciliğe götürebilecek bir iddia olarak da görülür⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1K1-47, Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi, s. 21
- 2Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 21“Siz gurur, kibir yaptınız, bu tasavvufta çok mühim bir”Oku
- 3Mesnevî Cilt 9 · Beyit 1162 (s. 389)“Yani, her sanat erbabı iş başında eski püskü ve alçakgönüllülük elbisesi giydiği gibi, ey Hakk Yolcusu, sen de tasavvuf ilmini öğrenmek istediğin zaman bu ilmin”Oku
- 4Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi, s. 21
- 5Mümtehine Sûresi, s. 37“Tasavvufta bu, "nefsin, kendi ürettiği kötü amelleri, yanlış fikirleri ve bâtıl inançları, hakikat ve marifet (eş) gibi göstermesi, onlarla övünmesi" dir. Yani,”Oku
- 6Mesnevî Cilt 12 · Beyit 2023 (s. 30)“"Bıyık"tan kasıt, kibir ve gururdur; "yüz suyu"ndan kasıt ise yüz akı, şan ve namustur. Yani, üstatlığın gereği olan kibir ve gururun, şan ve namusun hatırlanma”Oku
- 7Mesnevî Cilt 12 · Beyit 2023 (s. 30)“"Bıyık"tan kasıt, kibir ve gururdur; "yüz suyu"ndan kasıt ise yüz akı, şan ve namustur. Yani, üstatlığın gereği olan kibir ve gururun, şan ve namusun hatırlanma”Oku
- 8Mesnevî Cilt 13 · Beyit 4867 (s. 305)“Kibir ve hudâlık da'vâsı eder!” . &10024; 4867. “Şimdi kâfir oldu ve yol keser! Kibir ve ilahlık davası eder!” 4867. "Şimdi kâfir oldu ve yol keser! Kibir ve il”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.