Tasavvufta Nefs-i Merdıyye kavramının tanımı nedir?
Tasavvufta Nefs-i Merdıyye, yedi nefs mertebesinin altıncı basamağı olup, "kendinden razı olunan nefs" anlamına gelir. Bu mertebe, sâlikin Nefs-i Râdıye'den sonra ulaştığı, Hakk'ın kendisinden razı olduğu bir hâli ifade eder. Nefs-i Merdıyye'nin rengi siyahtır ve sâlik bu makamda Hakk'ın rızasını kazanmış, fenâdan dönerek Hakk'la bekâ hâlinde yaşamaya başlamıştır. Bu mertebe, Nefs-i Sâfiye'den bir önceki aşamadır ve sülûkun kemâlâtına doğru ilerleyen önemli bir duraktır¹·².
Detaylı cevap
Nefs-i Merdıyye, tasavvufî sülûkun yedi nefs mertebesi silsilesinde altıncı basamaktır. Bu mertebe, Nefs-i Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne ve Râdıye'den sonra gelir, Nefs-i Sâfiye'den ise öncedir²·³. Kelime anlamı itibarıyla "razı olunmuş, kendisinden hoşnut kalınmış nefs" demektir. Bu, sâlikin artık sadece Hakk'tan razı olmakla kalmayıp (Nefs-i Râdıye), Hakk'ın da kendisinden razı olduğu bir makama eriştiğini gösterir.
Nefs-i Râdıye'nin iki yüzü olduğu belirtilir; biri Mutmainne'ye, diğeri ise Merdıyye'ye bakar⁴. Bu durum, Râdıye mertebesindeki sâlikin Hakk'ın rızasını kazanma çabası içinde olduğunu ve Merdıyye'ye doğru ilerlediğini gösterir. Nefs-i Merdıyye'ye ulaşan sâlik, Hakk'ın rızasını kazanmış ve bu rıza ile yaşamaya başlamıştır. Tasavvufta renklerin seyr-i sülûktaki önemine binaen, Nefs-i Merdıyye'nin rengi siyah olarak belirtilmiştir¹·⁵. Bu mertebe, sâlikin duygusal yaşamı aşarak "ilahi eğitim" (seyr-i sülûk) neticesinde ulaştığı bir aşamadır⁶. Fecr Sûresi'ndeki "irci'î ilâ rabbiki râdıyeten merdıyyeh" (Rabbine râzı olarak ve râzı kılınmış olarak dön) ayeti, Nefs-i Mutmainne ile birlikte Nefs-i Râdıye ve Merdıyye'nin de temel mesnedini oluşturur⁷. Bu ayet, sâlikin Rabbine hem kendisi razı olarak hem de Rabb'i kendisinden razı olarak dönmesini ifade eder.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Bakara Sûresi, s. 155“İşte bunların içinden. “ Rabbim, dedi, Şöyle buyuruyor: Bir bakare ki sapsarı,” Tasavvufta, renklerin değişik ifade ve mânâları vardır, bizim seyrimizde. Nef-i ”Oku
- 2Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000), s. 3“Bunlar da sırasıyla: 1 - Nefs-i Emmâre. 2 - “ Levvâme. 3 - “ Mülhime. 4 - “ Mutmeinne. 5 - “ Râdiye. 6 - “ Merdiyye. 7 - “ Sâfiye. Diye adlandırılır. Bunlar her”Oku
- 3Vahiy ve Cebrâîl, s. 72“Nefs-i emmmare, 2. Nefs-i levvame, 3. Nefs-i mülhime 4. Nefs-i mutmeinne 5. Nefs-i radiye 6. Nefs-i merdiyye 7. Nefs-i safiye, diye isimlendirmişlerdir. Bunlard”Oku
- 4İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 39“Yaşantısı: Nefs-i Râdiyenin iki yüzü vardır. Biri Mutmeinneye, diğeri Merdiyye ye bakar. Başına gelen her hâle rıza göstermeye çalışır. Büyük cehd içinde olur. ”Oku
- 5Altı Peygamber (Cilt 4), s. 250“İşte bunların içinden. “ Rabbim, dedi, Şöyle buyuruyor: Bir bakare ki sapsarı,” Tasavvufta, renklerin değişik ifade ve mânâları vardır, bizim seyrimizde. Nef-i ”Oku
- 6Er-Rahmân, s. 65“2 - Nefs aktarından çıkmak ise, “ilahi eğitim” ( “seyr-i sülük” ) neticesinde “emmare”, “levvame”, “mülhime”, “mutmeinne”, “radıye”, “merdiyye”, “safiyye” merte”Oku
- 7Bir Ressam Hikâyesi, s. 212“4. “ Nefsi Mutmainne ” de, 5. “ Nefsi Raziye ” de, 6. “ Nefsi Marziye ” de, “ya eyyetühen nefsül mutmeinnetü irci’ıy ilâ rabbiki radıyeten merdıyyeten” (Fecr 89”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.