TB. Kelime-i Âdemiyye ile TB. Kelime-i Nûhiyye eserleri Salât-ı Dâim kavramına nasıl farklı yaklaşır?

Salât-ı Dâim, tasavvufta sâlikin bütün hayatını namaza dönüştürmesi, her anının Hakk'ın huzurunda olduğunun şuuruyla yaşanmasıdır. Bu, namazın kemâl mertebesi olarak kabul edilir ve sâlikin günü bir bütün namaz olarak tasavvur etmesini içerir. TB. Kelime-i Âdemiyye, bu kemâl mertebesini Kelime-i Tevhid ve Kelime-i Risâlet sırrı çerçevesinde ele alır. Eserde, Kelime-i Tevhid'in zuhur mahalli olan Kâbe'den, tevhid katmanlarından ve insan-ı kâmil kavramından bahsedilir³·⁴. Sâlikin tevhiddeki idrak noktası, Allah'ın Zâtında, Zâtından Zâtına, Zâtıyla, Zâtça, vahdetin aynı kesret, kesretin aynı vahdet olduğu Ahad, Samed olan Vücûd-u Mutlak olarak, ilmindeki tüm mertebelerinde a’yân-ı sâbiteleri üzere sıfat, esmâ, fiil ve eserleri ile kemâl zuhurda bulunduğu şuhududur¹. Bu, Salât-ı Dâim'in sâlikin kâinatın namazına şuurla eşlik etmesi ve her şeyin O'nu hamd ile tesbih ettiğini idrak etmesiyle (İsrâ 44) örtüşen bir yaklaşımdır.

TB. Kelime-i Nûhiyye ise Salât-ı Dâim kavramını doğrudan ele almaktan ziyade, "Nuh" kelimesinin "çok tesbih" anlamına gelmesinden hareketle tesbihin hakikatini açıklar². Tesbih, Allah'ı ahkam-ı imkaniyeden tenzih etmek olarak tanımlanır². Bu, Allah'ı sonradan meydana gelen hükümlerden tenzih etme anlamını taşır². Salât-ı Dâim'in kâinatın her an Hakk'ın "kün" emriyle namazda olması ve sâlikin bu kâinatın namazına eşlik etmesi mertebesi düşünüldüğünde, TB. Kelime-i Nûhiyye'deki tesbih anlayışı, Salât-ı Dâim'in temelindeki ilahi yüceliği ve tenzih mertebesini vurgular. Salât kelimesi hem fiili bir ibadeti hem de dua ve istek halini ifade eder⁵. Salât-ı Vusta'yı idrak eden kimseye Salât-ı Dâim'in yolu açılır⁶. Bu bağlamda, TB. Kelime-i Nûhiyye'nin tesbih vurgusu, Salât-ı Dâim'in temelindeki sürekli zikir ve Hakk'ı tenzih etme halinin bir veçhesini sunar.