TB. Kelime-i İsmâîliyye & Ya'kûbiyye eserinde Rızâ kavramı nasıl ele alınır?

Kelime-i Ya'kūbiyye'de rızâ, Hakk'ın sıfatları arasında gazap ile birlikte ele alınır. Eserde, Hakk'ın rızâ ve gazap gibi mütekâbil sıfatlarla muttasıf olduğu ifade edilir¹. Rızâ, gazabı izâle edici bir sıfattır; yani Hak bir kimseye rızâ gösterdiğinde gazabı ortadan kalkar, gazap ettiğinde ise rızâsı kalkar. Bu iki sıfat aynı anda bir yerde bulunmaz⁴. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde bu durum, rızâ sıfatının su, gazap sıfatının ise ateş gibi olduğu benzetmesiyle açıklanır; rızâ gelince gazap ateşi söner⁵.

Eserde rızâ-yı ilâhî, bir şeyin saâdet ve kemâle kabiliyetinden ve rahmeti kabul etme istidadından neşet eder. İlâhî rızâ ile olan hüküm, ilme ve ilim de ayn-ı sâbite-i ma'lûma tâbidir. Ma'lûm olan şeyin ayn-ı sâbitesi de rahmeti, feyzi ve inâyeti kabul etme kabiliyeti ile, saâdet ve kemâli gerektiren ameller, ahlâk ve ilimlere olan istidadı ile Hakk'a rızâyı verir. Hak da bu istihkâkı bilerek o şey hakkında rızâ-yı ilâhîsiyle hükmeder²·³. Bu işleyiş, rızâ ve gazabın sırr-ı kader ilmine bağlı olduğunu gösterir.

Ayrıca, Kelime-i Eyyûbiyye'de kazâya rızâ meselesi ele alınır. Şikâyet etmenin kazâya rızâda bir eksiklik oluşturmadığı, ancak makzîye (kazâ edilen şeye) rızâda eksiklik oluşturabileceği belirtilir. Bizim makzîye rızâ göstermekle yükümlü kılınmadığımız, durrun (zararın) makzî olduğu ve kazânın aynısı olmadığı vurgulanır⁶. Bu, rızânın daha çok ilâhî takdire yönelik bir teslimiyet olduğunu, yaşanan olayın kendisine değil, onun ilâhî kaynaktan geldiği gerçeğine odaklandığını gösterir. Zümer Sûresi tefsirinde ise takvâ sahiplerinin kurtuluş makamının "cenneti ve rızâ makamını" ifade ettiği belirtilir⁷.