TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye eserinde Kutub kavramı nasıl ele alınır?

Kutub kelimesi sözlükte değirmenin mili, eksen demiri, eksen ve bir topluluğun yöneticisi gibi anlamlara gelir³. Tasavvufta ise mutlak olarak kutub dendiği zaman en büyük velî, İnsân-ı Kâmil ve Hakîkat-i Muhammediyye anlaşılır³. Kutub, Hak Teâlâ'nın kâinatı idare etmesinde en üst vasıtadır; onun nazarı altında âlemin manevî nizamı durur ve o yokken kâinatın esmâî tecellîsi düzensizleşir. Bu sebeple her zamanda bir kutub bulunması zaruridir ve yer asla boş kalmaz. Kutub, "kutbu'l-aktâb" olarak da bilinir ki bu, kutupların kutbu, en büyük kutup anlamına gelir⁴. Kutbu'l-aktâb makamı, Rahmân esmâsıdır⁵. Kutbu'l-aktâb, ilâhî isimlerin bütünlüğünü haizdir ve onların tesirlerini kendi nefsinden tadarak bilir⁴. Kutub, ilâhî hazinenin emini olup, herkesin lâyık olduğu ahvâl ve rızıklar onun eliyle tevzi edilir¹. Kutub, âlemin aklı mesabesindedir ve cism-i âlemin maddî ve manevî rızıklarını hazîne-i gayb-ı ilâhîden tedarik edip halka dağıtır². Kutbu'l-aktâb, Kutub ve Kutup yıldızı gibi ifadelerle anılan bu makam, Gavs Hz.lerinin birinci yardımcısı olarak da kabul edilir. Kutbu'l-aktâb, bütün dünyada olacak ne varsa hepsini kaydeder ve âlemde faaliyete geçmesini sağlar. Kutbu'l-İrşad ise ilmi hareketleri kontrol eder ve insanları irşad eder⁶. Bu makamdaki varlıklar bireysel birer insan suretinde değil, İnsan-ı Kâmil olarak kabul edilir⁶. Verilen kaynaklarda "Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye" eserine özel bir atıf bulunmamaktadır; ancak kutub kavramının genel tasavvufî çerçevesi bu şekilde açıklanmaktadır.