TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye kitabına göre Hakke'l-Yakîn ne anlam taşır?

Hakke'l-Yakîn, tasavvufta yakîn kademelerinin zirvesidir ve İlme'l-yakîn ile Ayne'l-yakîn'den sonra gelen üçüncü ve en derin mertebedir. Bu mertebede sâlik, Hak ile bilfiil bir olduğu hâli yaşar; artık sadece bilgi sahibi olmaz (ilme'l-yakîn) veya görmez (ayne'l-yakîn), bizzat o hâli tecrübe eder. Klasik tasavvuf bu üç mertebeyi ateş teşbihiyle açıklar: İlme'l-yakîn ateşi bilmek, Ayne'l-yakîn ateşi görmek, Hakke'l-Yakîn ise ateşe yaklaşıp sıcaklığını hissetmek ve hatta ateşle birleşmektir.

Hakke'l-Yakîn'in alâmetleri arasında bilen ile bilinenin birleşmesi, yani sâlikin artık "biliyor" veya "görüyor" değil, bizzat o olması yer alır. Bu hâl, klasik tâbirle "fenâ-yı bilen-bilinen" olarak ifade edilir. Ayrıca, yaşama ile teorik ayrımının kalkması ve bilgilerin kuru fikir olmaktan çıkıp kalbin canlı bir kademesi haline gelmesi de bu mertebenin özelliklerindendir. Sâlik bu mertebede "ben" dediğinde aslında Hakk'ı kasteder, çünkü kendi "ben"i fenâ olmuştur.

Kur'ân-ı Kerîm'de Vâkı'a Sûresi'nin 95. ayetinde geçen "inne hâzâ le-hüve hakku'l-yakîn" ifadesi, Hakke'l-Yakîn'in asıl menşeidir. Mesnevî'de ise bu mertebe, demirin ateşe atılıp kor haline gelmesi ve o an "Ben ateşim" demesi gibi bir "kor olma" hali olarak tasvir edilir; bu durumda demir özünde demir olsa da, kor hali Hakke'l-Yakîn'i temsil eder¹. Târık Sûresi ve Enbiyâ Sûresi'ne dair açıklamalarda da (ه) harfinin (ى) harfi ile olan ilişkisinde yakîn mertebeleri olan İlme'l-Yakîn, Ayne'l-Yakîn ve Hakke'l-Yakîn'e işaret edilir²·³.