İçeriğe atla

TB. Kelime-i Muhammediyye ile İslâm, İmân, İkân eserleri Hakîkat-i Muhammediyye kavramına nasıl farklı yaklaşır?

Çaprazlama20 görüntülenme8 kaynak
Kısa cevap

Hakîkat-i Muhammediyye, tasavvuf mâverâsının en derin ve merkezi kavramlarından biridir ve Hz. Muhammed'in hem tarihsel beşerî yönünü hem de kâinatın halk sebebi olan ilâhî hakîkat yönünü ifade eder. Terzibaba Necdet Ardıç'ın eserlerinde bu kavram, Kelime-i Tevhîd'in risâlet yönünü açıklayan bir kaynak, mertebelerin nihai zuhur mahalli ve tüm âlemlerin dayanağı olarak ele alınır. Özellikle "Kelime-i Tevhîd" eserinde, Hakîkat-i Muhammediyye'nin "Allah" lafzının içinde hem Kelime-i Tevhîd hem de Kelime-i Risâlet'i barındırdığı, "hüvviyet"in "inniyet"i olduğu belirtilir¹. Diğer eserler doğrudan Hakîkat-i Muhammediyye'ye odaklanmasa da, onunla ilişkili kavramları işleyerek bu hakîkatin farklı veçhelerini aydınlatır.

Detaylı cevap

Terzibaba Necdet Ardıç'ın eserlerinde Hakîkat-i Muhammediyye, tasavvufî sülûkun ve tevhidin en yüksek mertebesi olarak işlenir. "Kelime-i Tevhîd" adlı eserde, Hakîkat-i Muhammediyye'nin "Allah" lafzının içinde hem Kelime-i Tevhîd'i hem de Kelime-i Risâlet'i tamamiyle barındırdığı ifade edilir¹. Bu bağlamda, "Allah" lafzının sonundaki "hü" (هُ) harfinin Hakîkat-i Muhammediyye'nin "inniyeti"nin "hüvviyeti" olduğu, yani onun özü ve kaynağı olduğu açıklanır¹. Eserde ayrıca, "elif"in Ahadiyyet'i, "lâm"ın Ulûhiyyet'i, "mim"in ise Hakîkat-i Muhammediyye'yi temsil ettiği ve bu üç harfin bâtınen Kelime-i Tevhîd'in manalarını bünyesinde topladığı belirtilir². Miladi 610'da "Makam-ı Muhammediyye"nin "oku" ayetiyle Kelime-i Tevhîd'in tamamını lafzen ve müşâhede ederek faaliyete geçmesiyle asalet gerçekleşmiş, diğer mertebelerin ancak "Mertebe-i Muhammediyye"yi tasdik ve kabul etmek suretiyle Hakk'ın huzuruna ulaşabileceği vurgulanır³.

"Vahiy ve Cebrâîl" adlı eserde ise, "Kelime-i Muhammed"in Muhammediyye mertebesinden "Yâ'sin" olarak belirtilen Tevhid mertebeleriyle ilişkilendirildiği ve bütün âlemlerin "ümm-i olan Hakîkat-i Muhammedi"den neşet ettiği belirtilir⁴. Bu, Hakîkat-i Muhammediyye'nin kâinatın halkındaki merkezi rolünü ve diğer peygamberlerin mertebelerinin dahi ondan kaynaklandığını gösterir⁵. "Aşk ve İrfân Yolunda (Ses Kaydı)" ve "Aşk ve İrfân Yolunda" eserlerinde ise, Kelime-i Tevhîd'e vuslat mertebelerinin son aşamasının, Kelime-i Tevhîd'in "Allah" kısmının biricik oluşturucusu olan Hakîkat-i Muhammediyye'nin kâmil anlamda zuhur mahalli olduğu ifade edilir⁶. "Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)" eserinde, Peygamberimize duyulan duygusal muhabbetin Hakîkat-i Muhammedi sahasını idrak ettirmeyeceği, bunun ayrı bir irfânî saha olduğu belirtilerek, Hakîkat-i Muhammediyye'nin sadece duygusal bir sevgiyle değil, derin bir idrakle anlaşılabileceğine işaret edilir⁷. "Zâriyât Sûresi"nde ise, "âvn'iyyet"in (yardımın) dahi Hakîkat-i Muhammediyye'ye bağlı olduğu ve oradan geldiği açıkça ifade edilir⁸. Bu eserler, Hakîkat-i Muhammediyye'yi tevhidin zirvesi, tüm mertebelerin kaynağı ve kâinatın varlık sebebi olarak ele alarak, onun tasavvufî düşüncedeki müstesna yerini vurgular.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Kelime-i Tevhîd, s. 281“Kısaca bakarsak: "elif", Ahadiyyet (Allah'ın birliği); "lâm", Ulûhiyyet (ilâhlık); "mim", Hakikat-i Muhammedi (Hz. Muhammed'in hakikati) olduğunu hemen anlarız.”Oku
  2. 2Kelime-i Tevhîd, s. 659“Kısaca bakarsak: "elif", Ahadiyyet (Allah'ın birliği); "lâm", Ulûhiyyet (ilâhlık); "mim", Hakikat-i Muhammedi (Hz. Muhammed'in hakikati) olduğunu hemen anlarız.”Oku
  3. 3Kelime-i Tevhîd, s. 244“Kısaca bakarsak: "elif", Ahadiyyet (Allah'ın birliği); "lâm", Ulûhiyyet (ilâhlık); "mim", Hakikat-i Muhammedi (Hz. Muhammed'in hakikati) olduğunu hemen anlarız.”Oku
  4. 4Vahiy ve Cebrâîl, s. 136““Kelime-i Mûsâ” ( ) Mûseviyyet mertebesinden ya insân : “Tenzih” “Kelime-i İsâ” () İseviyyet mertebesinden ya insân : “Teşbih” “Kelime-i Muhammed” Muhammediyye ”Oku
  5. 513 ve Hakîkat-i İlâhiyye, s. 91“O gün Belkıs besmele-i şerif ile zâhiren Hz. Süley-mân ’a bağlı Hz. Süleyman da yine Besmele-i şerife ile Hakikat-i Muhammediyye ye bağlı idi. Bu bağ kıyamete k”Oku
  6. 6Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Ona göre, kelime-i tevhidin ilk olarak emanet edildiği mahal Âdemiyyet mertebesidir. Bu mertebede ve Nuhiyyet mertebesinde kelime-i tevhid, sadece dua düzeyinde”Oku
  7. 7Dur Rabbın Namazda (Cilt 1), s. 65“---------- Aklın ve peygamberimizin hayali birleşip, alışkın olduğun kelime-i şehadet getirmen güzel olmuş. Ancak kelime-i şehadeti peygamberimiz çekmez, getirm”Oku
  8. 8Zâriyât Sûresi, s. 155“âvn’ iyyet, başındaki (âyn) ın büyük Ebced hesabı ile (130) yani (13) olduğunu yukarıda ifade etmiştik bu durumda bu âvniyyet-yardım dahi “Hakikat-i Muhammediyy”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.