TB. Kelime-i Şîsiyye ile TB. Kelime-i Nûhiyye eserleri Keşf kavramına nasıl farklı yaklaşır?

Kelime-i Şîsiyye, keşfi Hz. Şît (a.s.)'ın şahsında tecelli eden "Hikmet-i Nefsiyye" ile ilişkilendirir. Hz. Şît (a.s.), Hz. Âdem'in oğlu ve "ilk hibe çocuk" olarak anılır; bu durum, keşfin ilâhî bir atâ ve hibe oluşunu sembolize eder¹. Tasavvufta keşf, sâlikin gayb âleminden veya Hak'tan kalbine inen doğrudan idraklerin tümüne verilen isimdir. Bu bağlamda, Şîsiyye'deki "Hikmet-i Nefsiyye" (ilâhî nefes/atâ), keşfin Allah'ın bir lütfu olarak kalbe doğuşunu ifade eder. Keşf, müminin Allah'ın nuruyla bakması hadisiyle de mesned bulur. Bu yaklaşım, keşfin bir bilgi edinme yolu olmaktan ziyade, ilâhî bir bağış ve doğrudan bir müşâhede hali olduğunu vurgular.

Öte yandan, Kelime-i Nûhiyye, keşfi Hz. Nuh (a.s.) ile ilişkilendirilen "Hikmet-i Subbûhiyye" üzerinden ele alır. "Nuh" kelimesi "çok Subbuh", yani çok tesbih eden anlamına gelir². Tesbih ise Allah'ı imkân ahkâmından tenzih etmek, yani O'nu sonradan meydana gelen hükümlerden arındırmak demektir². Bu perspektiften bakıldığında, keşf, sâlikin kalbini mâsivâdan, yani Hak'tan başka her şeyden temizlemesi ve Allah'ı tüm eksikliklerden münezzeh kılmasıyla elde edilen bir idrak halidir. Bu durum, keşfin şartlarından olan kalbin tezkiye edilmesi ve mücâhede ile riyâzatın önemini vurgular. Dolayısıyla, Kelime-i Şîsiyye keşfi ilâhî bir atâ olarak öne çıkarırken, Kelime-i Nûhiyye keşfi sâlikin arınma ve tenzih çabaları sonucunda ulaştığı bir idrak olarak farklı bir mertebede ele alır.