İçeriğe atla

TB. Kelime-i Şîsiyye kitabına göre A'yân-ı Sâbite ne anlam taşır?

Kitap-KonuOrta düzey0 görüntülenme9 kaynak
Kısa cevap

A'yân-ı Sâbite, tasavvufta eşyanın Hak Teâlâ'nın ilminde ezelî olarak sabit olan hakikatleridir ve kâinatın "taslağı" veya "planı" olarak kabul edilir. Özellikle Hz. Şît (a.s.) ile ilişkilendirilen "Kelime-i Şîsiyye" bağlamında, a'yân-ı sâbite, ilâhî nefes ve atânın sembolü olan "hibe çocuk" kavramıyla da örtüşür¹. Bu kavram, Cenâb-ı Hakk'ın zâtî varlığının gereklerinden olup, O'nun bütün isimlerinin sûretleri ve ilim mertebesinde bir taayyün olarak "İlâhî hakikatler" şeklinde ifade edilir². A'yân-ı sâbite, Hak'ın ilminde bulunan mânâlar olup, varlıkların Allah'ın kelâmı olarak tezahür etmesidir³·⁴.

Detaylı cevap

A'yân-ı Sâbite, tasavvuf metafiziğinin temel kavramlarından biri olup, eşyanın Hak'ın ilminde ezelî olarak sabit olan "asıl mahiyetleri"dir. Bu hakikatler, henüz haricî varlığa gelmemiş ancak "ne olacaksa o" olarak belirlenmiş ilâhî sûretlerdir. Hazerât-ı Hamse tasnifinde vâhidiyyet mertebesinde, yani taayyün-i sânîde yer alır. A'yân-ı sâbite, "insanın hakikatleri", "ulûhiyyetin bir düzeni", "vahdetin yaygın hali", "gayb âleminin tafsili", "cemal sûretler", "isimlerin ve sıfatların eserleri", "Yüce Hakk'ın malumatı" ve "yüce harfler" gibi çeşitli tabirlerle ifade edilir⁵·⁶·⁴. İbn Arabî'nin ifadesiyle, "Biz yücelikler vasfı taşıyan harfler gibiyiz"⁴. Bu ilmi sûretler, kendi asli yoklukları üzerindedir ve haricî vücud kokusunu koklamamışlardır⁷. A'yân-ı sâbite, kendi varlığını isteme dilini, yani "lisân-ı isti'dâd"ı taşır ve Hak Teâlâ'dan kendi vücudunu ister; Hak da bu istek üzerine "kün" (ol) emrini verir ve eşya haricî varlığa gelir. Bu durum, "cebir vardır ama Hak'tan değil, kulun a'yân-ı sâbitesinden kendinedir" ifadesiyle cebir-ihtiyâr meselesinin tasavvufî çözümünü de sunar⁸. Hak Teâlâ, isimleriyle a'yân-ı sâbite aynalarında, a'yân-ı sâbite de Hak'ın vücud aynasında zahir olur; böylece a'yân-ı sâbite Hak'ın, Hak da a'yân-ı sâbitenin aynası haline gelir⁹.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Hz. Şît a.s.
  2. 2Bir Ressam Hikâyesi · s.114“A’yân-ı Sâbite: Sâbit aynlar demek olup, Cenâb-ı Hakk (c.c)’ın zâti varlığının gereklerindendir. Cenâb-ı Hakk (c.c.)’ın bütün isimlerinin sûretleri ve ilim mert”Oku
  3. 3Vahiy ve Cebrâîl · s.29“A’dem (yokluk), zûlmet ve zûlm kelimelerinin ger-çek mânâlarını anlamaya çalıştıktan sonra yukarıda geçen “a’yân-ı sabite” ifadesini de kısaca anlatmaya çalışal”Oku
  4. 4Enbiyâ Sûresi · s.233“A’yân-ı Sâbite (Değişmez ayn’lar, hakikatler, özler, asıllar.) Varlıklar, Allah’ın kelâmıdır. O’nun ilminde bulunan bu mânâlar ise, “a’yân-ı sabite” tabiri ile ”Oku
  5. 5Cilt 2 · s.16
  6. 6Vahiy ve Cebrâîl · s.30“A’yân-ı Sâbite : İnsânın hakikatleridir. A’yân-ı Sâbite : Ulûhiyyetin bir düzenidir. A’yân-ı Sâbite : Vahdet’in yaygın halidir. A’yân-ı Sâbite : Gayb âleminin t”Oku
  7. 7Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi · s.152“Bu mertebede açığa çıkan her bir ilmi sûret, harici eşyadan her birinin hakikati ve onu terbiye eden Rabb-ı hassıdır. Sufi deyiminde her bir ilmi sûrete “ayn-ı ”Oku
  8. 8Cebir ve İhtiyâr
  9. 9Kelime-i Ya'kûbiyye · s.96“Bu mukaddeme ma’lûm olduktan sonra metnin şerhine mübâşeret edelim: Metn-i sâbıktaki beyânât lisân-ı zâhir üzere vâki’ olmuş idi. Fakat beyânâtın sırrı ve bâtın”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.