Terzibaba İbrâhîmiyye Fassı'nı modern sâlik için nasıl yorumlar?

Terzibaba Necdet Ardıç, İbrâhîmiyye Fassı'nı modern sâlikin mânevî yolculuğundaki nefis terbiyesi ve mertebe kat etme süreçleri bağlamında ele alır. Bu yorum, Hz. İbrâhim'in kıssasındaki sembollerin enfüsî karşılıklarını içerir. Sâlikin, Hz. İbrâhim'in buzağıyı kesmesi gibi, nefsinin levvâmelik yönünden bazı ahlâklarını Hak yolunda feda etmesi ve terk etmesi gerekir¹. Bu ahlâkların "kızartılması" ise, riyâzat ve mücâhede ateşiyle pişirilmesi anlamına gelir. Pişirilmiş yemeği ikrâm etmesi, sâlikin yaptığı güzel ameller ve zikirlerle kendindeki esmâ-i ilâhiyye'leri güçlendirmesi ve Hak yolunda mertebe kat etmesidir¹. Bu süreçte sâlik, kendisine gelen tecellîlere alışık olmaması nedeniyle bir âcizlik ve hayranlık hâli yaşar. Bu hâl, "havf ve recâ" (korku ve ümit) arasında bulunma hâlidir ve nefs-i levvâme mertebesinin yaşantısı olarak şerîat mertebesine tekabül eder². Sâlikin seyr ü sülûkteki her mertebe geçişi bir nevi berzahtır³. Bu mertebelerdeki geçişler, ilâhî tecellîlerin belirli bir süreye tabi olduğu "ecelin müsemmâ" kavramıyla ilişkilidir³. Sâlik, bu yolculukta zaman zaman "kabz" (içe kapanma, sıkıntı) ve "bast" (ferahlık, genişleme) hâlleri yaşar. Hakîkî sâlik, her iki hâli de Hakk'tan bilir ve ikisinde de edebini korur; zira kabz olmadan bastın kıymeti bilinmez, darlık olmadan genişliğe şükredilmez⁴. Bu, aynı zamanda nefs-i mutmeinne mertebesine ulaşan sâlikin tevazu, ihlas, cömertlik ve kanaat sahibi olmasıyla da ilişkilidir⁵.